کمال رئوف، حقوقدان و استاد دانشگاه، در گفتگو با خبرنگار مهر با اشاره به اهداف حضور نظامی آمریکا در منطقه اظهار داشت: آمریکا در راستای تأمین اهداف نظامی و امنیتی خود در منطقه، از جمله حفظ امنیت رژیم صهیونیستی، چپاول ثروتهای خدادادی کشورهای منطقه و ایجاد رعب و وحشت در برابر هرگونه اعتراض یا انتقاد، اقدام به تأسیس، تجهیز و مسلح کردن پایگاههای نظامی و جاسوسی کرده است.
وی افزود: هدف از ایجاد این پایگاهها استفاده از امکانات موجود برای فشار و سرکوب کشورهایی مانند ایران است. بر این اساس کشورهایی که اجازه چنین اقدامات خصمانهای را به عنوان متحد آمریکا صادر کرده و خاک، آب و آسمان خود را در اختیار آن قرار دادهاند، بر اساس حقوق بینالملل اصل بیطرفی را نقض کردهاند.
رئوف ادامه داد: بر اساس عرف بینالملل، واگذاری چنین امکاناتی باعث میشود بخشی از خاک، آب و آسمان این کشورها به عنوان هدف مشروع در مخاصمات بینالمللی تلقی شود.
پیامدهای حقوقی واگذاری سرزمین به نیروهای متخاصم
این حقوقدان تصریح کرد: واگذاری خاک، آب یا آسمان یک کشور در اختیار یک نیروی متخاصم در حقوق بینالملل، علاوه بر به مخاطره انداختن حاکمیت ارضی آن کشور، عملاً اجازه میدهد طرفهای درگیر منطقه از جمله آمریکا آن را به میدان جنگ تبدیل کنند.
وی گفت: از سوی دیگر اگر مناقشات جدی میان طرفهای درگیر منطقه رخ ندهد، کشوری که در معرض خطر قرار دارد میتواند رسماً از کشور میزبان دشمن بخواهد نسبت به رفع خطر یا اخراج نیروهای متخاصم اقدام کند.
مسئولیت کشورهای منطقه در قبال حقوق بینالملل ایران
رئوف در ادامه با اشاره به تحولات اخیر اظهار داشت: از آنجا که دولت آمریکا در تاریخ ۹ اسفندماه ۱۴۰۴ با تجاوز به حاکمیت ارضی ایران از طریق حمله هوایی به مراکز سیاسی و غیرنظامی ایران و نیز به شهادت رساندن شخص اول مملکت توسط بمبافکنهای خود، رسماً با ایران وارد جنگ شده است، بر اساس عرف بینالملل یک کشور متخاصم محسوب میشود.
وی افزود: تا زمانی که هیچ صلح یا آتشبس رسمی میان دو کشور امضا نشود، از نظر حقوق بینالملل این دو کشور در وضعیت جنگ و مخاصمه قرار دارند و دخالت هر یک از کشورهای منطقه به نفع هر کدام از طرفین، به معنای طرفداری محسوب شده و مسئولیت بینالمللی برای آن کشورها ایجاد میکند.
به گفته این استاد دانشگاه، همکاری کشورهای منطقه با در اختیار گذاشتن تمامیت ارضی خود به آمریکا در عرف بینالملل به عنوان مشارکت در مخاصمه بینالمللی تلقی شده و در حقوق بینالملل منع شده است.
اصل بیطرفی و تعهدات دولتهای غیر درگیر
رئوف با اشاره به اصل بیطرفی در حقوق بینالملل گفت: بر اساس این اصل، دولتهایی که در مخاصمه مسلحانه میان طرفهای جنگ مشارکت ندارند باید از هرگونه کمک مستقیم یا غیرمستقیم به طرفین درگیر خودداری کنند، در غیر این صورت مسئولیت هرگونه تعرض یا خسارتی بر عهده خود آنها خواهد بود.
وی ادامه داد: این اصل در کنوانسیونهای ۱۹۰۷ لاهه، بهویژه کنوانسیون پنجم و هشتم مورد توجه قرار گرفته و تعهدات دولت بیطرف شامل ممنوعیت استفاده از سرزمین، حریم هوایی یا زیرساختهای آن برای عبور تسلیحات یا نیروهای نظامی طرفین مخاصمه است.
این حقوقدان افزود: دولتهای بیطرف همچنین ملزمند از ارائه اطلاعات نظامی و همکاری در ردیابی اهداف جنگی خودداری کنند.
خروج برخی کشورهای منطقه از قاعده بیطرفی
رئوف خاطرنشان کرد: دولتهای عربی خلیج فارس پیش از این نیز نشان دادهاند که در جنگ میان ایران، اسرائیل و آمریکا بیطرف نیستند، زیرا با در اختیار گذاشتن آسمان و خاک خود به رژیم آمریکایی ـ صهیونیستی در جریان جنگ ۱۲ روزه اخیر، حملات آنها به داخل خاک و آسمان ایران را تسهیل کردند و از قاعده بیطرفی خارج شدند.
وی گفت: در شرایط کنونی نیز با واگذاری کامل اراضی خود به همراه مرزهای آبی و هوایی به دولت آمریکا، بر اساس عرف بینالملل عملاً اتحاد با طرف متخاصم را علیه طرف دیگر جنگ اعلام کردهاند.
معاهدات امنیتی مانع اصل بیطرفی نمیشود
این استاد دانشگاه اظهار داشت: اگرچه این کشورها ممکن است اقدام خود را در چارچوب معاهدات امنیتی و برای حفاظت از حاکمیت خود توجیه کنند، اما چنین معاهداتی زمانی قابل اجراست که ایران تهدید بالقوهای برای آنها محسوب شده یا حملهای علیه آنها انجام داده باشد.
رئوف افزود: در حالی که ایران هیچگونه حملهای به کیان این کشورها انجام نداده و صرفاً پایگاهها و امکانات آمریکایی در داخل خاک آنها را هدف قرار داده است.
استنادهای حقوقی در منشور ملل متحد و اسناد بینالمللی
وی با اشاره به اصول حقوق بینالملل تصریح کرد: بر اساس اصل احترام به تمامیت ارضی که در ماده ۲ بند ۴ منشور ملل متحد و همچنین قطعنامه ۲۶۲۵ مجمع عمومی سازمان ملل متحد مصوب سال ۱۹۷۰ مطرح شده است، هرگونه تغییر کاربری یا واگذاری سرزمین به قدرتهای خارجی که پیامد امنیتی برای همسایگان داشته باشد، برخلاف این اصل محسوب میشود.
رئوف توضیح داد: قطعنامه ۲۶۲۵ که به عنوان اعلامیه اصول روابط دوستانه و همکاری میان کشورها شناخته میشود، یکی از اسناد مهم در حقوق بینالملل بوده و به عنوان راهنمایی اساسی برای حفظ صلح و امنیت بینالمللی مورد استناد قرار میگیرد.
وی همچنین به ماده ۵۲ کنوانسیون ۱۹۶۹ وین اشاره کرد و گفت: بر اساس این ماده، هر معاهدهای که با زور، تهدید یا در شرایط نابرابر منعقد شود فاقد اعتبار بینالمللی است.
امکان طرح شکایت و مطالبه غرامت
این حقوقدان ادامه داد: بر اساس اصل امنیت دستهجمعی که در منشور سازمان همکاری امنیت جمعی منعکس شده و برخی کشورهای منطقه نیز از اعضای آن هستند، عدم پذیرش پایگاههای نظامی دولت متخاصم در خاک اعضا مورد تأکید قرار گرفته است.
وی افزود: با توجه به اینکه ایران در اثر حملات انجام شده از داخل این کشورها مورد هدف قرار گرفته، اقدام ایران میتواند در چارچوب دفاع مشروع ارزیابی شود.
رئوف گفت: از نظر حقوق بینالملل ایران میتواند تحت فصل ششم منشور ملل متحد به دلیل تهدید صلح و امنیت بینالمللی به این اقدامات اعتراض کرده و از این کشورها مطالبه غرامت کند.
لزوم پیگیری حقوقی و دیپلماتیک
این استاد دانشگاه در پایان تأکید کرد: واگذاری خاک، آب و آسمان به آمریکا در منطقه یک تهدید جدی علیه امنیت و حاکمیت ایران محسوب میشود و باید با ابزارهای حقوقی، دیپلماتیک، اقتصادی و امنیتی حتی پس از پایان جنگ نیز پیگیری شود تا حضور آمریکا به طور کامل از این کشورها خارج شود.
وی افزود: ایران میتواند با بهرهگیری از ظرفیتهای حقوق بینالملل و همچنین استفاده از سازمانهای منطقهای مانند بریکس، اقدامات حقوقی و سیاسی لازم را برای مقابله با تهدیدات ناشی از این اقدامات دنبال کند.
نظر شما