حجتالاسلام دکتر عباسعلی ابراهیمی در گفت وگو با خبرنگار مهر با تأکید بر اینکه جامعه اسلامی بدون «حجت» رها نمیشود، گفت: در دوران غیبت، فقهای جامعالشرایط و در نظام جمهوری اسلامی ولیفقیه، باید علاوه بر اجتهاد و تقوا، دارای زمانشناسی، شجاعت در دفاع از دین و توانایی هدایت جامعه متناسب با تحولات علمی و عصر دیجیتال باشند.
وی با اشاره به معیارهای رهبری در اندیشه اسلامی اظهار کرد: در نگاه اسلام، جامعه هیچگاه بدون حجت رها نمیشود. از حضرت آدم(ع) به عنوان نخستین انسان و پیامبر الهی گرفته تا پیامبران پس از او که بنا بر نقلها ۱۲۴ هزار پیامبر بودهاند، همگی برای هدایت بشر مبعوث شدند.
وی افزود: پس از پیامبر اسلام(ص) نیز بحث امامت مطرح شد و این مسیر تا زمان حضرت بقیهالله الاعظم(عج) ادامه یافت. امام زمان(عج) دورهای از غیبت صغری را پشت سر گذاشتند و پس از آن در دوران غیبت کبری قرار داریم. در این دوران، برای تنظیم ارتباط جامعه با معارف دینی، فقها و مجتهدان جامعالشرایط نقش هدایتگری دارند.
ابراهیمی تصریح کرد: فقیهی که بتواند در این جایگاه قرار گیرد باید قدرت استنباط احکام شرعی از منابع و ادله تفصیلی را داشته باشد. علاوه بر علم، باید عامل به دانستههای خود، اهل تقوا و دارای تزکیه نفس باشد. چنین فردی میتواند در چارچوب مبانی اسلامی به عنوان جانشین امام زمان(عج) در هدایت جامعه ایفای نقش کند.
نقش مراجع تقلید در تاریخ تشیع
این استاد حوزه و دانشگاه با اشاره به نقش مراجع تقلید در تاریخ تشیع گفت: در طول دوران غیبت کبری، این مراجع بودهاند که با مرجعیت خود به عنوان ملجأ و پناهگاه مردم عمل کرده و جامعه را به سوی معارف اسلامی هدایت کردهاند.
وی ادامه داد: در نظام جمهوری اسلامی ایران نیز قانون اساسی جایگاه ولیفقیه را تعریف کرده است؛ فردی که بتواند در رأس رهبری جامعه قرار گیرد و با اتکا به دانش فقهی، قدرت مدیریت و شناخت زمان، جامعه را هدایت کند.
حجتالاسلام ابراهیمی با بیان اینکه اجتهاد پویا از ضروریات رهبری در عصر حاضر است، خاطرنشان کرد: اگر مبانی اجتهاد متناسب با مقتضیات زمان و تحولات علمی و اجتماعی بهروز نشود، جامعه اسلامی نمیتواند پاسخگوی نیازهای جدید باشد. همانگونه که امام خمینی(ره) از «فقه پویا» سخن میگفتند، فقیه باید شرایط زمانه، از جمله تحولات علمی و فضای دیجیتال را بشناسد.
وی گفت: رهبر جامعه اسلامی باید علاوه بر دانش فقهی، دارای شجاعت در بیان حقایق دین، آگاهی از تحولات جهانی و ارتباط با اقشار مختلف جامعه از جمله اندیشمندان، هنرمندان و نخبگان باشد. اسلام دین ترس و انفعال نیست، بلکه دینی است که بر اساس دستور «فاستقم کما امرت» بر ایستادگی در مسیر حق تأکید دارد.
این استاد حوزه و دانشگاه با اشاره به جایگاه مجلس خبرگان رهبری افزود: اعضای خبرگان رهبری که همگی از مجتهدان و صاحبنظران دینی هستند، وظیفه دارند فردی را برای رهبری انتخاب کنند که هم در حوزه فقه و استنباط احکام توانمند باشد و هم شناخت دقیق از شرایط زمان و مسائل جهان داشته باشد.
وی تأکید کرد: زمانی که مردم با رأی خود نمایندگان مجلس خبرگان رهبری را انتخاب کردهاند، در واقع به تشخیص آنان اعتماد کردهاند. بنابراین پس از انتخاب رهبر، تبعیت از او به عنوان ولیفقیه وظیفهای روشن برای جامعه اسلامی است.
ابراهیمی با بیان اینکه یکی از مشکلات جامعه امروز، ضعف معرفت دینی است، اظهار داشت: اگر شناخت صحیح نسبت به دین، مرجعیت و مفهوم واقعی اجتهاد و تقلید در جامعه تقویت شود، بسیاری از اختلافات و آشفتگیها نیز از بین خواهد رفت.
لزوم شناخت جایگاه مرجعیت و رهبری
وی ادامه داد: جامعهای که به درستی جایگاه مرجعیت و رهبری را بشناسد، هیچگاه آب به آسیاب دشمن نمیریزد و قدر نعمتهایی را که خداوند در اختیارش قرار داده، خواهد دانست.
این استاد حوزه و دانشگاه درباره شرایط دورههای مختلف رهبری انقلاب نیز گفت: طبیعی است که هر دوره با شرایط و پیچیدگیهای خاص خود همراه باشد. تحولات علمی، اجتماعی و فناوری باعث شده است که رهبر جامعه اسلامی علاوه بر پایبندی به اصول، نگاه واقعبینانه و متناسب با نیازهای نسل جدید داشته باشد.
حجتالاسلام ابراهیمی با بیان مثالی از تحول در فهم برخی مسائل فقهی افزود: در گذشته مجسمهسازی به دلیل ارتباط با بتپرستی حرام دانسته میشد، اما امروز این موضوع در بسیاری موارد به عنوان یک هنر شناخته میشود و نگاه به آن تغییر کرده است. این نشان میدهد که فقه باید با در نظر گرفتن شرایط زمان، موضوعات را تحلیل کند.
وی در پایان تأکید کرد: اسلام دینی جامع است که برای همه ابعاد زندگی انسان برنامه دارد و نمیتوان دین را از سیاست جدا دانست. همانگونه که شهید مدرس میگفت «دیانت ما عین سیاست ماست و سیاست ما عین دیانت ماست»، در نظام اسلامی نیز هدایت سیاسی و اجتماعی جامعه باید در چارچوب ارزشها و تعالیم دینی انجام شود.
نظر شما