میراث فرهنگی، قربانی خاموش جنگ آمریکایی - صهیونیستی علیه ایران

سیامک علیزاده در گفتگو با خبرنگار مهر درباره خسارات وارد شده به میراث فرهنگی کشورمان در جنگ آمریکایی صهیونی، گفت: متأسفانه بر اثر جنگ تحمیلی جبهۀ استکبار جهانی در برابر ایران، چندین آثار تاریخی ثبت شده و نشده، که بعضاً در فهرست «میراث جهانی یونسکو» هستند، دچار آسیب شده‌اند.

وی ادامه‌داد: متأسفانه در روزهای اخیر، شاهد آسیب دیدن آثار و بناهایی همچون کاخ گلستان، برج آزادی، خانه‌های تاریخی اصفهان، کاخ چهلستون، تالار تیموری و... بودیم.

استاد گروه باستان‌شناسی دانشگاه شهید چمران اهواز، جنگ را یکی از عوامل تهدیدکننده جان بشر و تخریب زیرساخت‌های تمدنی ملت‌ها دانست و افزود: در این میان، میراث تاریخی و هنری کشورمان به‌عنوان قربانی خاموش که هویت ملت‌ها را شکل می‌دهد و پیوندی ناگسستنی با تاریخ و زندگی امروز و آینده ما دارد در معرض خطر و نیازمند توجه ویژه است.

علیزاده با اشاره به اثر مخرب جنگ‌های منطقه در دهه‌های اخیر، یادآور شد: متأسفانه، در دو تا سه دهi اخیر، بر اثر وقوع جنگ‌های متعدد در سرزمین‌هایی مانند افغانستان، سوریه، لبنان، غزه، عراق، اوکراین، بوسنی و اینک، ایران، آثار زیادی در معرض تخریب و نابودی قرار گرفتند که بعضاً قابل برگشت نیستند.

وی تأکید کرد: اگر مشخص شود، هدف قراردادن میراثِ فرهنگی ملت‌ها، عمدی باشد در ردیف جنایت‌های جنگی علیه بشریت محسوب می‌شود. سازمان یونسکو، بارها بر ضرورت احترام به میراث فرهنگی کشورها، در دوران درگیری نظامی تأکید کرده است.

علیزاده با اشاره به وجود قوانین بازدارنده در این زمینه، گفت: بدین‌منظور، کنوانسیون ۱۹۵۴ لاهه و پروتکل‌های الحاقی آن برای حفاظت از میراث فرهنگی به تصویب رسیده‌است؛ با این وجود، بمباران‌ها و استفاده از سلاح‌های مختلفی مانند موشک، خمپاره، توپ، بمب، نارنجک و... در یک لحظۀ آنی، منجر به دو اتفاق می‌شود.

استاد گروه باستان‌شناسی دانشگاه شهید چمران اهواز، افزود: آسیب اول بر اثر انفجار مواد محترقه ایجاد می‌شود که تمام آثار، بر اثر شدت زیاد انفجار از هم می‌گسلند و آسیب دوم، بر اثر امواج شدید ناشی از انفجار ایجاد می‌شود. ترکش‌های ایجاد شده بر اثر انفجار بمب‌ها و یا اشیاء فلزی متلاشی شده، با سرعت و شدت به اطراف پرتاب می‌شوند که به خودی خود، منجر به ایجاد آسیب‌های ثانویه می‌شود.

وی گفت: انفجار و بمباران، عموماً باعث تخریب و وارد شدن صدمات جبران ناپذیری می‌شود که متأسفانه در روزهای اخیر شاهد آن بودیم.

استاد گروه باستان‌شناسی دانشگاه شهید چمران اهواز تأکید کرد: اگر انفجار و بمباران در خودِ اثر میراثی و یا در نزدیکی آن صورت بگیرد باعث انهدام و صدمه فراوان می‌گردد.

وی بر ضرورت استفاده از تجربیات کشورها برای حفاظت از آثار باستانی و میراث فرهنگی در طول جنگ‌ها تأکید کرد و گفت: در بسیاری از کشورهای اروپایی که تجربه جنگ‌های جهانی اول و دوم را داشته‌اند، برای پیشگیری و کاهش وسعت خسارت‌ها و تخریب‌ها، برنامه‌های زیادی تدارک دیده شده‌بود.

علیزاده، عنوان‌کرد: ما نیز باید در این زمینه اقداماتی پیشگیرانه‌ای در نظربگیریم تا کمترین خسارت‌ها و صدمات متوجه میراث فرهنگی شوند.

استاد گروه باستان‌شناسی دانشگاه شهید چمران اهواز با اشاره به خرابی‌های به بار آمده از جنگ تحمیلی هشت ساله با عراق در استان خوزستان، گفت: متأسفانه در استان خوزستان بر اثر جنگ، خسارت‌های زیادی به آثار تاریخی‌مان وارد شد. در آن زمان، موزه‌های شوش و آبادان، قلعه باستانی و محوطۀ ایوان کرخه در شوش، بنای سه‌گوش (دانشکده ادبیات)، بافت تاریخی شهرستان دزفول و... آسیب دیدند.

علیزاده، افزود: با وجود گذشت سال‌ها، هنوز زخم‌های وارد شده به میراث فرهنگی هنری خوزستان بر تن آن نمایان است.

استاد گروه باستان‌شناسی دانشگاه شهید چمران اهواز، تأکید کرد: باتوجه به چهره هولناک جنگ، لازم است با تمام وجود از میراث تمدنی خود حفاظت کنیم و وظیفه و احساس مسئولیت خود را به نحو احسن انجام دهیم زیرا باید این جواهرات گران‌بهای تمدنی و میراثی را به آیندگان تحویل داده و امانتدار خوبی باشیم.