به گزارش خبرگزاری مهر، در پی تشدید پیامدهای اقتصادی جنگ ایران، برخی تحلیلگران از احتمال بازگشت رکود تورمی به اقتصاد آمریکا پس از حدود پنج دهه خبر میدهند؛ وضعیتی که میتواند ترکیبی از تورم بالا، رشد اقتصادی ضعیف و افزایش بیکاری را برای این کشور به همراه داشته باشد.
براساس گزارشی که بیزینس اینسایدر منتشر کرده است، حدود یک ماه پس از آغاز جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران، شوک ناشی از بسته شدن تنگه هرمز تأثیر گستردهای بر اقتصاد جهانی گذاشته و از زنجیرههای تأمین تا بازار انرژی و حملونقل هوایی را تحت تأثیر قرار داده است. در همین مدت، قیمت نفت که پیش از جنگ در حدود ۷۰ دلار بود، به بیش از ۱۰۰ دلار در هر بشکه رسیده و بهای بنزین در آمریکا نیز به حدود ۴ دلار در هر گالن افزایش یافته است؛ بالاترین سطح از زمان آغاز جنگ روسیه و اوکراین در سال ۲۰۲۲. در برخی کشورهای آسیایی مانند فیلیپین و هند نیز شهروندان برای دریافت سوخت ساعتها در صف میایستند، زیرا دولتها ناچار به محدود کردن عرضه شدهاند.
فاتح بیرول، رئیس آژانس بینالمللی انرژی، در گفتوگو با خبرنگاران در استرالیا هشدار داد اگر بحران فعلی ادامه یابد، هیچ کشوری از پیامدهای آن مصون نخواهد ماند. به گفته او، شوک عرضه در بازار انرژی میتواند تورم را افزایش دهد و در ادامه با بالا رفتن نرخ بهره، اقتصاد جهانی را به سمت رکود سوق دهد. برخی اقتصاددانان نیز نسبت به شکلگیری رکود تورمی مشابه دهه ۱۹۷۰ هشدار دادهاند؛ دورهای که اقتصاد آمریکا با تورم شدید، رشد پایین و بیکاری بالا مواجه شد.
در همین حال، افزایش شدید قیمت نفت یکی از مهمترین پیامدهای جنگ به شمار میرود. از زمان آغاز درگیریها در اواخر فوریه، بهای جهانی نفت بهدلیل محدود شدن عبور نفتکشها از تنگه هرمز جهش قابل توجهی داشته است. حدود ۲۰ درصد از عرضه جهانی نفت و گاز طبیعی مایع از این مسیر عبور میکند و آسیب دیدن برخی زیرساختهای انرژی در خاورمیانه، از جمله بندر فجیره در امارات، فشار بیشتری بر بازار وارد کرده است. در آمریکا نیز میانگین قیمت بنزین از حدود ۲.۹۸ دلار در فوریه به ۳.۹۸ دلار رسیده است.
افزایش قیمت انرژی برخی کشورها را وادار کرده برای کاهش مصرف، اقدامات اضطراری انجام دهند. برای نمونه، فیلیپین به طور موقت هفته کاری چهارروزه برای کارکنان دولتی اجرا کرده و از شرکتها خواسته مصرف انرژی خود را کاهش دهند. پاکستان نیز هفته کاری کوتاهتر، تعطیلی دو هفتهای مدارس و دورکاری کارکنان دولتی را برای مدیریت مصرف سوخت در دستور کار قرار داده است. همزمان آژانس بینالمللی انرژی اعلام کرده با آزادسازی ۴۰۰ میلیون بشکه نفت از ذخایر خود تلاش کرده از شدت نوسانات بازار بکاهد و این جنگ را «بزرگترین اختلال عرضه در تاریخ بازار جهانی نفت» توصیف کرده است.
بازارهای مالی آمریکا نیز از این تحولات بینصیب نماندهاند. در روزهای اخیر چند شاخص مهم بورس آمریکا وارد محدوده اصلاح قیمت شدهاند. شاخصهای داوجونز و نزدک ۱۰۰ به نیمه مسیر بازار نزولی رسیدهاند و شاخص نزدک که متشکل از بسیاری از شرکتهای فناوری است، در پایان معاملات هفته گذشته وارد محدوده اصلاح شد. شاخص گستردهتر S&P500 نیز پنجمین هفته متوالی کاهش خود را ثبت کرده و نسبت به اوج حدود ۶۹۸۰ واحدی ماه ژانویه فاصله قابل توجهی گرفته است. به گفته یک مؤسسه تحقیقاتی، ادامه این روند میتواند فشار زیادی بر دولت آمریکا برای بازنگری در راهبردهای جنگی وارد کند.
در چنین شرایطی، احتمال بروز رکود تورمی در اقتصاد آمریکا بار دیگر مطرح شده است. آخرین بار در دهه ۱۹۷۰ و در پی جهش قیمت نفت، اقتصاد این کشور با چنین بحرانی روبهرو شد؛ بحرانی که استانداردهای زندگی را کاهش داد و فشار مالی شدیدی بر خانوارها وارد کرد. رکود تورمی معمولاً از دشوارترین سناریوهای اقتصادی محسوب میشود، زیرا بانک مرکزی در کاهش نرخ بهره برای تحریک اقتصاد با محدودیت روبهرو است، چرا که این اقدام میتواند تورم را تشدید کند. جروم پاول، رئیس فدرال رزرو، در یک نشست خبری احتمال تکرار شرایط دهه ۱۹۷۰ را رد کرده، اما برخی اقتصاددانان از جمله پل کروگمن نسبت به این موضوع تردید دارند.
جنگ همچنین صنعت هواپیمایی را تحت فشار قرار داده است. بسته شدن حریم هوایی در بخشهایی از منطقه باعث لغو یا تغییر مسیر بسیاری از پروازها شده و مسافران زیادی را سرگردان کرده است. هرچند فرودگاه بینالمللی دبی به تدریج برخی پروازها را از سر گرفته، اما فعالیت بسیاری از فرودگاههای منطقه همچنان محدود است. افزایش شدید قیمت سوخت جت نیز هزینه سفرهای هوایی را بالا برده است؛ بهطوری که قیمت سوخت جت در ۲۰ مارس به حدود ۱۹۷ دلار در هر بشکه رسید، در حالی که این رقم در پایان فوریه حدود ۹۹ دلار بود. برخی شرکتهای هواپیمایی از جمله کانتاس و ایر ایندیا نیز قیمت بلیت را افزایش دادهاند.
افزون بر انرژی، زنجیره تأمین برخی مواد حیاتی نیز دچار اختلال شده است. از جمله این موارد میتوان به گوگرد، هلیوم و کودهای شیمیایی اشاره کرد. گوگرد که محصول جانبی پالایش نفت و گاز است، در استخراج فلزاتی مانند مس و لیتیوم و همچنین تولید کودهای شیمیایی کاربرد دارد. همچنین حدود یکسوم تجارت جهانی کود از مسیر تنگه هرمز انجام میشود و اختلال طولانیمدت در این مسیر میتواند باعث کاهش تولید محصولات کشاورزی و افزایش قیمت مواد غذایی شود.
در همین حال، عرضه هلیوم نیز تحت تأثیر قرار گرفته است. قطر که یکی از بزرگترین تولیدکنندگان این ماده به شمار میرود و نزدیک به یکسوم هلیوم جهان را تأمین میکند، از طریق صادرات گاز طبیعی مایع آن را تولید میکند. هلیوم در تولید نیمهرساناها کاربرد حیاتی دارد و هرگونه اختلال در عرضه آن میتواند بر صنایع فناوری پیشرفته، از جمله توسعه هوش مصنوعی، اثر بگذارد.
کارشناسان معتقدند حل بسیاری از این اختلالات تنها در صورت دستیابی به توافقی سیاسی میان آمریکا، اسرائیل و ایران امکانپذیر خواهد بود؛ توافقی که در شرایط کنونی همچنان دور از دسترس به نظر میرسد.
نظر شما