خبرگزاری مهر، گروه استانها- مهدی بخشی سورکی:مرور روزهای منتهی به ۱۲ فروردین ۱۳۵۸ بدون بازخوانی نقش قم و جایگاه ویژه این شهر در تصمیمات کلان انقلاب اسلامی ممکن نیست. قم در نخستین ماههای پس از سقوط رژیم پهلوی، نهتنها خاستگاه تاریخی نهضت، بلکه مرکز تبیین آینده سیاسی ایران شد؛ شهری که حضور ۱۱ ماهه امام خمینی (ره) در آن، مسیر نظام نوپای جمهوری اسلامی را ترسیم کرد.
بنیانگذار جمهوری اسلامی ایران پس از ورود تاریخی به کشور در ۱۲ بهمن ۱۳۵۷، ۲۸ روز در تهران اقامت داشتند و سپس تصمیم گرفتند به قم عزیمت کنند؛ شهری که هم از منظر علمی و مذهبی و هم از حیث انقلابی، جایگاهی ممتاز در اندیشه و سیره ایشان داشت.
مردم قم در ۱۰ اسفند ۱۳۵۷، پس از ۵ هزار و ۷۴۴ روز دوری، بار دیگر شاهد حضور رهبر نهضت در شهر خود شدند؛ حضوری که پس از ۱۴ سال تبعید، شور و شعفی وصفناپذیر در میان مردم ایجاد کرد. هزاران نفر از قمیها به استقبال آمدند و در همان روز نخست، مدرسه فیضیه میزبان سخنانی شد که بعدها به یکی از مهمترین توصیفهای امام از قم تبدیل شد.
امام راحل در آن سخنان، قم را مرکز نشر تشیع، علم، شجاعت، فداکاری و همه برکات خواندند و تصریح کردند که همواره در فکر ایران، وطن و قم بودهاند. این تعبیر، تنها یک توصیف عاطفی نبود؛ بلکه بازتاب جایگاه واقعی قم در هندسه فکری و سیاسی انقلاب اسلامی به شمار میرفت.
حضور ۱۱ ماهه امام در قم، از مهمترین و حساسترین مقاطع زعامت ایشان محسوب میشود. در این دوره، دیدارهای داخلی و خارجی، سخنرانیها، پیامها، نامهها، احکام و اجازات شرعی متعددی صادر شد که در عمل، مسیر آینده انقلاب را روشن کرد. اهمیت این بازه زمانی تا آنجاست که از مجموعه ۲۲ جلدی صحیفه امام، حدود هفت جلد به همین ۱۱ ماه اختصاص یافته است؛ آماری که بهخوبی نشان میدهد قم در آن روزها قلب تپنده تحولات سیاسی کشور بوده است.
در همین مقطع، یکی از مهمترین تصمیمات تاریخ انقلاب اتخاذ شد؛ برگزاری همهپرسی تعیین نوع نظام سیاسی کشور. اگرچه مردم در ماههای مبارزه با شعار محوری استقلال، آزادی، جمهوری اسلامی خواست خود را آشکار کرده بودند، اما امام خمینی (ره) با دوراندیشی و برای ثبت حقوقی و تاریخی اراده ملت، بر برگزاری رفراندوم تأکید کردند.
تاکید امام بر برگزاری رفراندوم برای جمهوری اسلامی
ایشان در مراسم معرفی دولت موقت نیز صراحتاً بر این موضوع تأکید کردند که جمهوری اسلامی باید به آرای عمومی گذاشته شود تا هم مردم ایران و هم جهانیان بدانند این نظام بر پایه رأی آزاد ملت شکل گرفته است.
در ماهها و هفتههای منتهی به برگزاری همهپرسی، برخی جریانهای سیاسی تلاش داشتند عناوین دیگری را برای ساختار آینده کشور مطرح کنند؛ از جمهوری دموکراتیک و جمهوری دموکراتیک اسلامی گرفته تا جمهوری خلق و دیگر ترکیبات سیاسی. در برابر این فضاسازیها، امام راحل موضعی روشن، قاطع و تاریخی اتخاذ کردند و بر همان عبارت مشهور تأکید ورزیدند: جمهوری اسلامی، نه یک کلمه زیاد و نه یک کلمه کم.
این موضعگیری، در بیانیه ۹ اسفند ۱۳۵۷ همزمان با عزیمت از تهران به قم نیز بار دیگر مورد تأکید قرار گرفت و در روزهای بعد، در سخنرانیهای متعدد ایشان در قم، نسبت به هرگونه افزودن قیدهایی مانند دموکراتیک هشدار داده شد.
روایتی از رای دادن امام به جمهوری اسلامی در مسجد چهارمردان قم
در چنین فضایی، صبح ۱۰ فروردین ۱۳۵۸ یکی از ماندگارترین صحنههای تاریخ سیاسی ایران در قم رقم خورد. امام خمینی (ره) درست یک ماه پس از ورود به قم، در نخستین ساعات آغاز رأیگیری همهپرسی، برای انداختن رأی خود راهی خیابان چهارمردان و مسجد چهارمردان شدند؛ محلی که صندوق شماره ۳۰ در آن مستقر بود.
چهارمردان تنها یک نقطه جغرافیایی در قم نبود؛ این محله در جریان مبارزات انقلاب، از کانونهای اصلی خیزش مردمی به شمار میرفت و شهدای بسیاری را تقدیم نهضت اسلامی کرده بود. همین پیشینه، علت اصلی انتخاب این محل از سوی امام برای شرکت در همهپرسی بود.
ایشان بعدتر درباره انگیزه این انتخاب فرمودند: امروز رفتم در محلی که شهدای قم جان خود را برای اسلام و جمهوری اسلامی از دست دادند؛ برای اینکه آنها را شاد و ملت اسلام را دلگرم کنم، به جمهوری اسلامی رأی دادم.
خبر حضور امام در چهارمردان، از ساعات ابتدایی صبح در شهر پیچید و جمعیت انبوهی از مردم، خبرنگاران، عکاسان و فیلمبرداران در محل حاضر شدند. ازدحام به اندازهای بود که خودرو حامل امام در میان سیل مشتاقان متوقف شد و ایشان نتوانستند از خودرو پیاده شوند.
بر اساس روایت شاهدان آن روز، امام در ساعت ۱۰ و ۱۵ دقیقه همراه با مرحوم حجتالاسلام سید احمد خمینی وارد خیابان چهارمردان شدند. با توجه به تراکم شدید جمعیت، برگه رأی و شناسنامه ایشان از داخل خودرو و با همراهی مرحوم حاج احمد خمینی به مسئولان شعبه تحویل داده شد تا پس از ثبت مشخصات، رأی در صندوق انداخته شود.
مردم حاضر نیز در فضایی سرشار از شور انقلابی، با شعارهای اللهاکبر، خمینی رهبر، این صحنه تاریخی را همراهی کردند و خودرو امام در میان بدرقه باشکوه مردم از محل خارج شد.
یکی از نکات قابل توجه آن روز، ماجرای درخواست عکاسان و خبرنگاران برای ثبت دوباره صحنه رأی دادن بود. به دلیل ازدحام، بسیاری از آنان موفق به ثبت تصاویر دلخواه نشده بودند و از بیت امام خواستند امکان تکرار صحنه فراهم شود، اما پاسخ امام، به یکی از ماندگارترین جملات تاریخ سیاسی ایران تبدیل شد: من یک نفر هستم و یکبار رأی دادهام و بیش از یکبار حق این کار را ندارم.
این پاسخ، در همان روزهای آغازین شکلگیری نظام جدید، تصویری روشن از التزام عملی بنیانگذار انقلاب به قانون، حق رأی و حرمت آرای عمومی ارائه کرد.
سرانجام در روزهای ۱۰ و ۱۱ فروردین ۱۳۵۸، مردم ایران در سراسر کشور در این همهپرسی شرکت کردند و با رأی ۹۸.۲ درصدی، جمهوری اسلامی را به عنوان نظام سیاسی کشور برگزیدند.
۱۲ فروردین ۱۳۵۸، روز اعلام رسمی این نتیجه، در تاریخ ایران به عنوان روز جمهوری اسلامی ثبت شد. امام خمینی (ره) در پیامی تاریخی، این روز را از بزرگترین اعیاد ملی و مذهبی ملت ایران دانستند و فرمودند صبحگاه ۱۲ فروردین، روز نخستین حکومت الله است؛ روزی که کنگرههای قصر ۲۵۰۰ ساله حکومت طاغوتی فرو ریخت و سلطه شیطانی برای همیشه رخت بربست.
از این منظر، چهارمردان قم صرفاً محل اخذ یک رأی نیست؛ این نقطه به نماد پیوند خون شهدا، اراده مردم و تثبیت یکی از مهمترین تحولات سیاسی تاریخ معاصر ایران تبدیل شده است. رأی امام در صندوق شماره ۳۰ مسجد چهارمردان، در حافظه تاریخی ملت ایران نه فقط یک رخداد انتخاباتی، بلکه لحظهای تعیینکننده در تثبیت مشروعیت مردمی نظام جمهوری اسلامی به شمار میرود.
نظر شما