به گزارش خبرنگار مهر،بررسی تاریخ تحولات معاصر ایران و منطقه، بدون تحلیل دقیق منظومه فکری و سیره عملی شهید آیتالله خامنهای امری ناممکن است. ایشان در قامت یک نظریهپرداز سیاسی و رهبری که طولانیترین دوران مدیریت کلان نظام را بر عهده داشت، واجد ویژگیهای منحصربهفردی در حوزههای فقه حکومتی، استراتژی نظامی و دیپلماسی مقاومت بود.
درصددیم در مجموعه گفتگویی به خوانشی تحلیلی از دههها کنشگری ایشان در سپهر عمومی بپردازیم. شخصیت ایشان، به عنوان پیونددهنده سنت فقاهتی با مقتضیات دنیای مدرن، چالشها و فرصتهای نوینی را پیش روی حکمرانی اسلامی قرار داد.از تدوین سیاستهای کلان در دوران گذار پس از جنگ، تا ایستادگی بر اصول استقلالطلبی در برابر فشارهای بینالمللی، همگی بخشی از کارنامهای است که نیازمند واکاوی است.
در این گفتگوها تلاش شده است تا فراتر از نگاههای کلیشهای، به ابعاد کمتر شناخته شدهی اندیشه ایشان در باب «تمدن نوین اسلامی» و «نظم نوین جهانی» پرداخته شود. اکنون که دوران حیات سیاسی ایشان به تاریخ پیوسته و به مقام شهادت نائل گشتهاند، بازخوانی میراثشان نه تنها یک ضرورت تاریخی برای درک ریشههای ثبات ایران، بلکه نقشهراهی برای فهم آیندهی جبهه مقاومت در منطقه به شمار میرود.
به همین منظور با خانم معتمد لنگرودی استاد دانشگاه در رشته قرآن و حدیث به گفتگو نشستیم که در ادامه حاصل آن را می خوانید:
معتمد لنگرودی گفت:کنشگری رهبر شهید انقلاب بهعنوان مرجعی برجسته در ترویج اندیشههای قرآنی، همواره با استناد آگاهانه به متن و مضامین قرآن کرین همراه بوده است. ایشان در کلام و مباحث تفسیری خود، بهصورت مفهومی، صریح و آشکار و نیز در قالب لفظی، بینامتنیت عمیقی با آیات قرآن برقرار ساختهاند و گفتمانی ژرف و گسترده در این حوزه ارائه دادهاند. نظریه بینامتنیت، چارچوبی است که چگونگی ارتباط و تعامل متون را بررسی میکند و به آفرینش متن جدیدی منجر میشود. مطابق این نظریه، هر متنی بافتی نو از نقلقولها، ارجاعات و گفتمانهای پیشین است؛ از این رو، بینامتنیت نهتنها روابط متون را تبیین میکند، بلکه ابزاری کارآمد برای مخاطبان جهت خوانش چندلایه و عمیقتر متن به شمار میرود.
وی افزود:بر اساس این چارچوب نظری، اتصال کلام رهبر شهید انقلاب بهعنوان فقیهی مأنوس با معارف دینی و قائد امت اسلامی به آیات قرآن کریم (قرآن صامت)، جای تأمل و پژوهشی ویژه دارد. گویی ایشان، همسو با کلام امیرالمؤمنین(ع)، قرآن صامت را به نطق درآوردهاند و با بیانات خود، وحی الهی را در کلام جاری ساختهاند. این بینامتنیت، رویکردی میانرشتهای و نوگرایانه را در خوانش کلام رهبری، بهویژه در حوزه اندیشههای قرآنی برای امت اسلامی فراهم میآورد. ما بهطور مکرر شاهد کنشگری ایشان در ترویج معارف قرآنی هستیم که بهصورت مفهومی، صریح یا لفظی در سخنرانیها و مباحث تفسیری نمود یافته است. رهبر شهید همواره بر نوگرایی در روشها تأکید داشتهاند، مشروط بر آنکه اصول و مبانی قرآنی خدشهدار نشود؛ از این رو، با بهکارگیری این نوع خوانشها، میتوان ضمن حفظ اصالت اندیشههای وحیانی، روشهای تحلیلی جدیدی را ارائه داد.
این پژوهشگر قرآنی ادامه داد:این کنشگری قرآنی در حوزههای مختلف بهوضوح قابل ردیابی است. چنانکه در مواجهه با تحریمهای اقتصادی سالهای اخیر، که بهعنوان یکی از چالشهای مهم کشور مطرح بوده و از سوی برخی دولتها نیز تکرار شده است، تمام بیانات ایشان مبتنی بر مضامین و مفاهیم قرآنی است. ازآنجاکه در جامعهای اسلامی با مخاطبان مسلمان سخن میگویند، رهبر شهید متناسب با ایدئولوژی و دغدغههای مخاطبان، به توسعه گفتمان قرآنی در حوزه اقتصاد پرداختهاند. همچنین در حوزه مقاومت، گفتمانی را که امام خمینی(ره) بهعنوان هسته مقاومت جهانی پایهگذاری کردند، با تکیه بر مبانی و اندیشههای قرآنی گسترش دادند. ایشان در جایجای مباحث مقاومت، راهکار نهایی مسئله فلسطین را مقاومت میدانند، استقلال ایران را در گرو ایستادگی معرفی میکنند و بزرگترین سنگر مقاومت را همین پایداری میشمارند.
معتمد لنگرودی افزود:رهبر شهید انقلاب، یکی از مهمترین آثار مقاومت را اثر اجتماعی آن میدانند و معجزه اجتماعی را با تکیه بر اراده انسان پیوند میزنند. در همین راستا، با استناد صریح به آیه شریفه «إِنَّ اللَّهَ لَا یُغَیِّرُ مَا بِقَوْمٍ حَتَّیٰ یُغَیِّرُوا مَا بِأَنفُسِهِمْ»، تأکید میکنند که هرگاه ملتی تصمیم قاطع بگیرد و حرکتی هدفمند را آغاز کند، زمینه تغییرات اجتماعی بزرگ را رقم خواهد زد. بهطور کلی، کنشگری قرآنی در کلام ایشان، سبب ژرفا، استحکام و ماندگاری بیشتر بیانات شده است. مخاطب با درک ارجاعات قرآنی، به دلالتهای وحیانی رهنمون میگردد و کلام رهبر شهید نشان میدهد که چگونه با توجه به استنادات قرآنی، افقهای تازهای از متون وحیانی در سخنانشان هویدا میشود. این استنباطهای قرآنی در مواجهه با انسان مدرن شکوفا میگردد و آیات الهی را در متن زندگی روزمره جاری میسازد.
وی گفت:ایشان بهعنوان مفسری اجتماعی و دغدغهمندِ پیادهسازی مفاهیم دینی در عرصه عمل، مضامین قرآنی را با نگاهی کاربردی ارائه میدهند. برجستگی اندیشههای قرآنی در کلام ایشان، ریشه در انس عمیق، فقاهت پویا، آگاهی به مقتضیات زمان و شناخت دقیق از قرآن دارد؛ چنانکه بهفراخور حال و نیاز جامعه، مفاهیم قرآنی را با اقتباسی هنرمندانه در بیانات خود جاری میسازند. شاید بتوان گفت مهمترین دلیل مقبولیت عامه و تأثیرگذاری کلام ایشان در میان مسلمانان، همین کاربست گسترده و دقیق آیات قرآنی است؛ چرا که قرآن در جامعه اسلامی جایگاهی ریشهدار دارد و استناد به آن، همبستگی و اثرگذاری کلام رهبر را دوچندان میکند. بینامتنیت کلام رهبر با قرآن، مخاطب را به کنش ارتباطی لازم با رهبری فرامیخواند و انگیزه بازگشت به دستاوردهای اصیل اسلامی را تقویت مینماید. بهیقین، افق نگاه ایشان به حکمرانی قرآنی، نگاهی کوتاهمدت نبوده، بلکه چشماندازی بلندمدت و تمدنساز داشته است. ایشان قرآن و دلالتهای آن را مانا و پویا میدانستند و قرائتهایشان از وحی، افقی روشن و راهبردی را پیش روی امت اسلامی قرار داده است. چنانکه پس از شهادت، با تأمل و تدبر در میراث فکری ایشان، میتوان این دلالتها را بیش از پیش دریافت.
معتمد لنگرودی گفت:حکمرانی قرآنی بهعنوان یکی از حوزههای فعال و علمی رهبر شهید، نشان میدهد که ایشان بهعنوان قائد امت اسلامی، بهویژه در مباحث تفسیری، همواره در پی تمدنسازی اسلامی بودهاند. این نگاه کلان، از ابتدا در مباحث تفسیری ایشان درباره توحید، نبوت، امامت و سایر اصول دینی مشهود است. مباحث تفسیری ایشان به دو دوره کلی قابل تقسیم است: دوره نخست (۱۳۵۰ تا ۱۳۵۱) که شامل تفسیر سورههایی چون مائده، انفال، توبه و بخشی از سوره یونس میشود؛ و دوره دوم که پس از انقلاب، شامل دوران ریاست جمهوری و رهبری است و تفاسیر آیهای و سورهای جدیدی را در بر میگیرد. چنانکه در دوران ریاست جمهوری، با ارائه تفسیر سوره حشر، بینشی عمیق درباره جامعه اسلامی و جمهوری اسلامی ایران ارائه دادند. دغدغه اصلی ایشان در آن دوران، حکمرانی و مدیریت کلان کشور بود. مضامینی چون غلبه قوانین الهی، لزوم تکیه بر تودههای مردم، فلسفه جهاد اسلامی، پرهیز از شکاف طبقاتی و ضرورت همدلی مؤمنان، دقیقاً با چالشهای آن دوره از جمهوری اسلامی همخوانی داشت. این دغدغهها، ریشه در زمان پیامبر(ص) نیز دارد و نشاندهنده پایانناپذیری مبانی قرآنی و قابلیت تطبیق حکمرانی قرآنی با هر عصری است. همچنین، در تفسیر سوره ممتحنه، بر قطع پیوند با معاندان تأکید میورزند و رهبر شهید با ترسیم صفبندی حق و باطل، به روشنی دشمنی با استکبار جهانی بهویژه آمریکا و اسرائیل را تبیین میکنند.
وی در پایان گفت:رهبر شهید راهکارهای منحصربهفردی برای برونرفت از بحرانها و حرکت بهسوی تمدن نوین اسلامی ارائه دادهاند. با توجه به اینکه آیات قرآن در میان تمام کشورهای اسلامی و روایات نبوی و اهلبیت(ع) در میان شیعه و سنی مشترک است، و با عنایت به نگاه کلان و بینامتنی ایشان در مباحث تفسیری، تمدنسازی بهطور طبیعی در گفتمان فکری ایشان حضور دارد. نقطهنظرات ایشان، متناسب با عصر حاضر و انسان مدرن، دارای ظرافتها و عمق ویژهای است. در شمار مفسران اجتماعی، دغدغهمندِ پیادهسازی قرآن در متن زندگی هستند و اهتمام ویژهای به مبحث حکمرانی اسلامی داشتهاند؛ ازاینرو، خوانشهای تفسیری ایشان همواره متناسب با نیازهای حکومت اسلامی و چالشهای روز تنظیم شده است. با بهکارگیری روشهای نوین و بینرشتهای در خوانش کلام رهبری، میتوان افقهای تازهای از اندیشه قرآنی را کشف کرد؛ رویکردی که خود، تأکیدی بر نوگرایی در روشها، بدون عقبنشینی از اصول و مبانی وحیانی است.
نظر شما