خبرگزاری مهر، گروه استانها: در شرایطی که فشارهای ذهنی و روایتهای معارض، آماجِ اصلی خود را «امید و اتحاد جامعه» قرار دادهاند، نقش رسانهها در بازتعریفِ پیوندهای اجتماعی و تقویت تابآوری عمومی حیاتی میشود. حراست از این «وحدت کلمه» در برابر شایعات و التهابات محیطی، تنها راه نقد کردنِ دستاوردهای بحران و تبدیل آن به یک ثبات پایدار است؛ چرا که هرگونه پیروزی در میدان، بدون صیانت از امنیت روانی و انسجام داخلی، در معرض فرسایش قرار خواهد گرفت.
از میدان نبرد تا عرصه حقوق بینالملل
نرجس توکلیافشار، عضو هیئت علمی دانشگاه آزاد اسلامی در گفتگو با خبرنگار مهر با اشاره به تحولات اخیر در عرصه روابط بینالملل و پایان یک دوره درگیری ۴۰ روزه، اظهار کرد: مجموعه شروط مطرحشده از سوی ایران از جمله نظارت بر تنگه هرمز، خروج نظامیان آمریکا از منطقه و رفع تحریمها، نشاندهنده شکلگیری یک پیروزی حقوقی، نظامی و سیاسی برای جمهوری اسلامی ایران است.
عضو هیئت علمی دانشگاه آزاد اسلامی، در سخنانی با گرامیداشت یاد و خاطره «حضرت آقای شهید» در چهلمین روز شهادت ایشان بیان کرد: امروز در حالی گرد هم آمدهایم که قلبهایمان مملو از داغ و اندوه فقدان عزیزی است که یاد و خاطره او هرگز از ذهن و دل ملت ایران پاک نخواهد شد. اشکهایی که برای این فقدان ریخته شده، نشانه عمق تعلق و ارادت مردم به شخصیتی است که جای خالی او به آسانی پر نخواهد شد.
وی با اشاره به تحولات مهم اخیر در عرصه سیاست بینالملل و روابط بینالملل گفت: امروز شاهد رخدادی بسیار مهم در معادلات جنگ و سیاست جهانی هستیم؛ رخدادی که از منظر حقوق بینالملل و روابط بینالملل، که ارتباطی تنگاتنگ با یکدیگر دارند، قابل تحلیل است. پس از ۴۰ روز درگیری در شرایطی که ایران در یک جنگ نابرابر قرار گرفته بود و دشمن متخاصم تمامی ظرفیتهای نظامی و تجهیزاتی خود را به میدان آورده بود، جمهوری اسلامی ایران توانست با اتکا به توان داخلی و مقاومت ملی، معادلات را تغییر دهد.
توکلیافشار افزود: در این مدت، مردم مؤمن و فداکار ایران اسلامی در کنار نیروهای مسلح مقتدر و همچنین تلاشهای دولت، نقش تعیینکنندهای در مدیریت شرایط و تغییر روند درگیریها داشتند. حاصل این مقاومت، وادار شدن طرف مقابل به پذیرش مجموعهای از شروط مهم و سنگین از سوی جمهوری اسلامی ایران بوده است.
به گفته عضو هیئت علمی دانشگاه آزاد اسلامی بخشی از مهمترین این شروط، از منظر حقوق بینالملل نیز دارای اهمیت ویژه است. نظارت دائمی ایران بر تنگه هرمز و پذیرش نقش و حاکمیت جمهوری اسلامی ایران در این آبراهه راهبردی، یکی از مهمترین این موارد به شمار میرود. علاوه بر آن، خروج نظامیان آمریکا از منطقه، عدم درگیری نظامی با جبهه مقاومت و جمهوری اسلامی ایران، و همچنین برداشته شدن تحریمها و تسهیل مسیر تجارت بینالملل از دیگر محورهای مطرح شده در این چارچوب است.
وی ادامه داد: این شروط که بخشی از شروط دهگانه جمهوری اسلامی ایران محسوب میشود، بهروشنی نشان میدهد که ایران توانسته است در این نبرد، دستاوردی مهم و تعیینکننده به دست آورد. در واقع، میتوان از شکلگیری یک پیروزی در سه حوزه حقوقی، نظامی و سیاسی سخن گفت.
توکلی افشار با اشاره به ابعاد درگیریهای اخیر اظهار کرد: در جریان این جنگ، طرف مقابل با استفاده از تجهیزات پیشرفته نظامی و با هدف پیشبرد طرحهایی همچون «اسرائیل بزرگ» که پیش از این نیز در برخی مجامع بینالمللی مطرح شده بود، اقدامات گستردهای را علیه ایران انجام داد. این اقدامات شامل حمله به زیرساختهای حیاتی کشور از جمله صنایع پتروشیمی، صنایع داروسازی، تأسیسات هستهای، جادهها، پلها و حتی مناطق مسکونی و غیرنظامی بود که از منظر حقوق بینالملل میتواند مصداق نقض قواعد جنگ و ارتکاب جنایات جنگی تلقی شود.
عضو هیئت علمی دانشگاه آزاد اسلامی تصریح کرد: با وجود این فشارها و حملات گسترده، ایران توانست با ایستادگی در میدان، انسجام اجتماعی در داخل کشور و پیگیریهای دیپلماتیک در عرصه بینالمللی، شرایطی را رقم بزند که اکنون بتوان از آن بهعنوان یک روایت پیروزی یاد کرد.
وی افزود: امروز که در چهلمین روز از فقدان شخصیتی سخن میگوییم که جایگاه ویژهای در تاریخ معاصر داشت، میتوانیم از منظری حقوقی، نظامی و سیاسی نیز به تحولات نگاه کنیم و بگوییم که مقاومت ۴۰ روزه ملت ایران بیثمر نبوده است. این مقاومت نه تنها در میدان نبرد، بلکه در عرصه افکار عمومی، دیپلماسی و حقوق بینالملل نیز نمود پیدا کرده است.
توکلی افشار خاطرنشان کرد: البته همانگونه که وزیر امور خارجه و دیگر مقامات نظامی و سیاسی کشور تأکید کردهاند، جمهوری اسلامی ایران هیچگاه نسبت به طرف مقابل اعتماد کامل نخواهد داشت و همچنان آمادگی دفاعی خود را حفظ خواهد کرد. با این حال، روایت پیروزی در سه ضلع حقوقی، نظامی و سیاسی، نتیجه ایستادگی ۴۰ روزه مردم، نیروهای مسلح و مجموعه حاکمیت است. امید میرود با یاری خداوند، این روند در نهایت به خروج نیروهای بیگانه از منطقه غرب آسیا پس از بیش از یک و نیم قرن حضور و دخالت منجر شود.
روایت یک «پیروزی بیسابقه» در جنگ
حجتالاسلام مهدی رحمانی، استاد حوزه و دانشگاه در گفتگو با خبرنگار مهر با برشمردن مجموعهای از دلایل نظامی، سیاسی و راهبردی اظهار کرد: دشمنان در دستیابی به اهداف اصلی خود ناکام ماندهاند و همین موضوع نشانه شکست آنان و پیروزی ایران در این نبرد بوده است.
استاد حوزه و دانشگاه به تحلیل آنچه «روایت یک پیروزی بیسابقه در تاریخ» توصیف کرد و گفت: در نبردهای نظامی، معیار اصلی پیروزی یا شکست، رسیدن به اهداف تعیینشده است. اگر طرفی نتواند به اهداف خود دست یابد، در واقع شکست خورده است.
وی افزود: دشمن در این جنگ اهداف متعددی را دنبال میکرد اما در رسیدن به آنها ناکام ماند. به گفته او، یکی از مهمترین اهداف دشمن بازگرداندن ایران به شرایطی شبیه به «عصر حجر» از طریق ضربه به زیرساختها بود که به نتیجه نرسید.
رحمانی بیان کرد: از دیگر اهداف دشمن، نابودی یا از کار انداختن ذخایر اورانیوم غنیشده ایران بود؛ هدفی که به گفته او محقق نشد. همچنین تلاش برای از بین بردن توان موشکی کشور نیز از جمله برنامههایی بود که به گفته این استاد حوزه و دانشگاه با شکست مواجه شد.
استاد حوزه و دانشگاه ادامه داد: دشمن همچنین به دنبال وادار کردن ایران به تسلیم بیقید و شرط بود اما این هدف نیز عملی نشد.
وی با اشاره به ناکامی برخی اقدامات نظامی و عملیاتی دشمن گفت: استفاده از ناوهای نظامی که نماد قدرت آنها محسوب میشود نیز نتوانست به اهداف مورد نظرشان منجر شود. همچنین برخی عملیاتهای ویژه که با هدف خرابکاری یا ضربه به تأسیسات حساس طراحی شده بود، با شکست مواجه شد.
رحمانی در ادامه افزود: به گفته او، تلاش برای فعالسازی اغتشاشات داخلی، ضربه زدن به محور مقاومت و بهرهگیری از ظرفیتهای بینالمللی از جمله شورای امنیت سازمان ملل یا پیمان ناتو نیز نتیجهای برای دشمن در پی نداشت. وی همچنین مدعی شد که کشورهای عربی منطقه نیز برخلاف انتظار دشمنان، علیه ایران وارد عمل نشدند.
استاد حوزه و دانشگاه به دلایل پیروزی ایران از نگاه خود اشاره کرد و گفت: نخستین دلیل، حفظ تمامیت ارضی کشور است. به گفته او، در حالی که در حدود یک و نیم قرن گذشته بخشهای قابل توجهی از سرزمین ایران جدا شده بود، در این جنگ حتی یک وجب از خاک کشور از دست نرفت.
وی همچنین حفظ توان موشکی و پیشرفت آن را از دیگر نشانههای پیروزی دانست و اظهار کرد: تجربه استفاده از این توانمندی در یک جنگ واقعی با قدرتهای بزرگ نظامی جهان، به گفته او، نشاندهنده بلوغ دفاعی کشور است.
رحمانی ادامه داد: یکی دیگر از نتایج این جنگ، به گفته او، ضربه به هیمنه آمریکا و اسرائیل بوده است.
استاد حوزه و دانشگاه همچنین بر ضرورت حفظ انسجام داخلی، روشنگری عمومی، آمادگی بیشتر در حوزه نظامی و حضور اجتماعی مردم تأکید کرد و افزود: به گفته او، در کنار این موارد، توجه به دعا و توسل نیز از عوامل تقویت روحیه و پایداری در برابر فشارها به شمار میرود.
رسانههای محلی خط مقدم آرامسازی افکار عمومی هستند
علی اصغر محکی، استاد علوم ارتباطات و عضو هیأت علمی پژوهشگاه علوم و فناوری اطلاعات ایران در گفتگو با خبرنگار مهر با اشاره به پیامدهای روانی و اجتماعی جنگ و پساجنگ، اظهار کرد: رسانههای محلی با اطلاعرسانی دقیق و روایتسازی صحیح، نقش کلیدی در کاهش اضطراب عمومی، مقابله با شایعات و تقویت تابآوری جامعه دارند.
استاد علوم ارتباطات و عضو هیأت علمی پژوهشگاه علوم و فناوری اطلاعات ایران درباره پیامدهای روانی و اجتماعی شرایط تنش و پساتنش بیان کرد: تنش ناشی از جنگ، خود را بهصورت احساس بیثباتی، ناامنی و ناتوانی در پیشبینی آینده در ذهن مردم نشان میدهد و همین موضوع موجب شکلگیری هراس عمومی و کاهش تابآوری روانی جامعه میشود.
وی افزود: از نظر اجتماعی نیز این شرایط زمینهساز گسترش شایعات و اخبار جعلی است و رفتارهایی مانند هجوم برای ذخیرهسازی مواد غذایی و سوخت یا حتی جابهجایی و مهاجرتهای جمعی را تقویت میکند.
محکی ادامه داد: استرس زمانی تشدید میشود که افراد یا اطرافیانشان در معرض آسیب مستقیم قرار بگیرند. در چنین شرایطی، اختلال خواب، کاهش تمرکز، خستگی، پرخاشگری و حتی مشکلات جسمی از جمله پیامدهای طبیعی وضعیت جنگی است.
استاد علوم ارتباطات و عضو هیأت علمی پژوهشگاه علوم و فناوری اطلاعات ایران با اشاره به شرایط پس از جنگ تصریح کرد: در روزهای ابتدایی پساجنگ، علاوه بر احساس شادی اولیه، نوعی تردید و بدبینی نسبت به ثبات نیز در جامعه شکل میگیرد که میتواند از طریق گفتوگوهای اجتماعی بهسرعت گسترش یابد. حتی انتشار کوچکترین خبر درباره نقض آتشبس میتواند آرامش نسبی جامعه را بر هم بزند.
وی نقش رسانهها را در این شرایط بسیار مهم دانست و گفت: اطلاعرسانی سریع، دقیق و حرفهای از سوی رسانهها و حضور کارشناسان آگاه در فضای رسانهای، نقش مهمی در جلوگیری از گسترش شایعات و کاهش استرس عمومی دارد.
محکی درباره نقش رسانههای محلی افزود: رسانههای محلی به دلیل نزدیکی به مخاطب و پوشش اخبار مرتبط با محیط زندگی مردم، تأثیرگذاری بیشتری نسبت به رسانههای سراسری دارند و میتوانند در آرامسازی فضا و جلوگیری از انتشار اخبار جعلی نقش تعیینکنندهای ایفا کنند.
استاد علوم ارتباطات و عضو هیأت علمی پژوهشگاه علوم و فناوری اطلاعات ایران تأکید کرد: حضور بهموقع کارشناسان محلی در رسانهها و ارائه اطلاعات دقیق، بخشی از مدیریت ارتباطات بحران است و باید بهصورت جدی از سوی مسئولان پیگیری شود.
وی در ادامه با اشاره به نقش روایتسازی رسانهها گفت: رسانهها با استفاده از تکنیکهایی مانند انتشار اخبار شبهمستند، تحلیلهای کارشناسی، تصاویر و عناصر بصری، بر افکار عمومی تأثیر میگذارند. در این میان، رسانههای معاند تلاش میکنند با روایتهای جهتدار، هراس عمومی را افزایش دهند و اعتماد به منابع داخلی را تضعیف کنند.
محکی خاطرنشان کرد: در چنین شرایطی، مهمترین وظیفه رسانههای داخلی و بهویژه محلی، تولید و انتشار بهموقع اخبار صحیح، افشای اهداف رسانههای دشمن و تقویت مرجعیت خبری در میان مخاطبان است.
استاد علوم ارتباطات و عضو هیأت علمی پژوهشگاه علوم و فناوری اطلاعات ایران گفت: علاوه بر اطلاعرسانی، ارائه تحلیلهای دقیق و بازنشر روایتهایی از همبستگی، مقاومت و یاریگری مردم، میتواند به افزایش تابآوری اجتماعی و تقویت امید در جامعه کمک کند.
نظر شما