خبرگزاری مهر، سرویس دین، حوزه و اندیشه، یادداشت مهمان_مجید سلیمانی، عضو هیئت علمی پژوهشگاه علوم اسلامی امام صادق (ع): مقام معظم رهبری، حضرت آیت الله سیدمجتبی حسینی خامنه ای: «همه ی آحاد ملت سعی در مراعات یکدیگر داشته باشند تا از ناحیه کمبودهائی که اثر طبیعی هر جنگی است، فشار کمتری بر اقشار مختلف وارد گردد.» (پیام به مناسبت چهلمین روز شهادت قائد عظیم الشأن انقلاب و مسائل جنگ، ۱۴۰۵/۱/۲۰).
پدیده ی «مراعات» در بستر جنگ و بحران، از مفاهیم شناختهشده در جامعهشناسی رفتار جمعی است. این پدیده، یک واکنش جمعی است که در آن افراد برای حفاظت از یکدیگر، کاهش درد و رنج ناشی از جنگ و آثار آن، تسهیل شرایط زیست اجتماعی، و ایجاد نظم اجتماعی، شیوههای رفتاری حمایتی، نوعدوستانه، مداراگرایانه و هماهنگی را به نمایش می گذارند.
در دورههای بحرانی جنگ، عوامل مختلف موجب اختلال در تأمین برخی کالاهای اساسی، نوسان قیمتها، محدودیت در جابهجایی و شکلگیری صفهای طولانی برای تهیه ارزاق یا دریافت خدمات میشود. افزون بر مشکلات عینی، فشار روانی، احساس ناامنی و ابهام نسبت به آینده میتواند تنشهای اجتماعی را تشدید کند. در چنین شرایطی، «مراعات» بهعنوان یک رفتار اجتماعی کارآمد، نقش تسکیندهنده و تثبیتکننده دارد و میتواند بخشی از فشار روانی و آسیبهای اجتماعی حین یا پس از جنگ را کاهش دهد.
تجربه تاریخی جامعهی ایران نشان میدهد که مردم در دورههای حساس، ظرفیتهای اجتماعی و مالی خود را برای کمکرسانی، حمایت و کاهش پیامدهای بحران به کار گرفتهاند. هنگامی که این ظرفیت بهصورت فراگیر و هماهنگ فعال شود، پیامدهای نامطلوب جنگ و بحران کاهش مییابد و جامعه توان بیشتری برای تابآوری جمعی پیدا میکند.
«مراعات» طیفی گسترده از کنشهای اجتماعی را شامل میشود: کمکرسانی مستقیم، نقشآفرینیهای حمایتی مانند امدادرسانی، تقسیم منابع کمیاب، گذشت و مدارا در خطاهای روزمره، کاهش تنشهای بینفردی، حمایت از گروههای آسیبپذیر، ایجاد شبکههای غیررسمی اطلاعرسانی و هشدار، و حتی بسنده کردن به حداقل سود در فعالیتهای اقتصادی. این رفتارها نهتنها از شدت فشار بحران میکاهند، بلکه ساختارهای حمایتی غیررسمیای میسازند که گاهی در پاسخگویی و کارآمدی، مکمل یا حتی مؤثرتر از نهادهای رسمی عمل میکنند.
کمکرسانی و حمایت جمعی، استرس روانی را کاهش و احساس کنترل افراد بر شرایط را افزایش میدهد. این امر موجب جلوگیری از فرسودگی روانی و اجتماعی شده و انرژی جامعه را به سمت مقاومت و حفظ ثبات اجتماعی در شرایط جنگی هدایت میکند. همچنین از بروز رفتارهای مخرب مانند خشونت، هجوم به مراکز عرضه کالا یا بینظمی در صفها پیشگیری میکند.
در شرایط کنونی که جامعه در معرض تهدیدات بیرونی یا فضای پرتنش ناشی از جنگ قرار گرفته است، مجموعهای از عوامل از جمله فرهنگ غنی جامعه، هنجارهای اخلاقی ریشهدار، تجربههای پیشین مواجهه با بحران و جنگ، کارکرد هیئتها و شبکههای مردمی، و سرمایهی اجتماعی و اعتماد، زمینهی تقویت پدیده «مراعات» را فراهم میکند. شایسته است با تقویت این ظرفیت، از ایجاد دوگانگیها و تنشهای غیرضروری جلوگیری شود، حس امید و آرامش جمعی تقویت گردد، و فعالیتهای گروهیِ داوطلبانه در مسجدها، هیأتها، موکبها و سایر شبکههای اجتماعی رسمی و غیر رسمی گسترش یابد. صدور دستورالعمل ها و ضوابط اداری مناسب شرایط جنگی، توجه به اولویت ها و نیازهای ضروری و بهرهگیری از ظرفیتهای فردی و جمعی نخبگان و صاحب نظران و اساتید و کنشگران علمی، اجتماعی، فرهنگی و سیاسی، میتواند نقش مهمی در تعمیق این پدیده و کاهش آثار بحران داشته باشد.
نظر شما