هدایت هوشمندانه آب؛ جان تازه در رگهای تالاب میقان

خبرگزاری مهر، گروه استان ها: تالاب میقان اراک، به‌عنوان یکی از مهم‌ترین زیست‌بوم‌های مرکزی کشور، این روزها بیش از هر زمان دیگری به موضوع تأمین پایدار حقابه گره خورده است؛ جایی که در میانه تداوم خشکسالی، کاهش منابع طبیعی آب و افزایش فشارهای انسانی، نگاه‌ها به مدیریت منابع آبی و نحوه تخصیص حقابه معطوف شده است.

در حالی که استفاده از پساب و هدایت روان‌آب‌ها به‌عنوان راهکارهای موقت در دستور کار قرار گرفته، کارشناسان و مسئولان بر این باورند که آینده این تالاب در گرو تأمین اصولی و مستمر حقابه اکولوژیکی آن خواهد بود.

پساب تصفیه‌خانه اراک نقش مهمی در تأمین آب تالاب میقان دارد

مدیرکل محیط زیست استان مرکزی در گفتگو با خبرنگار مهر اظهار کرد: تالاب میقان از زیستگاه‌های مهم کشور است که به‌دلیل ارزش‌های اکولوژیکی خود، نقشی مؤثر در حفظ تعادل محیط‌زیستی منطقه دارد.

وی افزود: این تالاب با وجود خشکسالی‌های مکرر، همچنان از شرایط اکولوژیکی مناسبی برخوردار است و افزایش پرندگان مهاجر، گواهی بر پویایی این زیست‌بوم ارزشمند است.

انصاری تصریح کرد: بهره‌گیری از پساب تصفیه‌خانه اراک به‌عنوان یک منبع جایگزین، نقش قابل توجهی در تأمین نیاز آبی تالاب میقان داشته و به پایداری این زیست‌بوم کمک کرده است.

وی ادامه داد: در شرایط طبیعی، آب تالاب از طریق سیلاب‌های فصلی و منابعی مانند چشمه‌ها و قنوات تأمین می‌شود اما کاهش بارندگی‌ها در سال‌های اخیر باعث افت قابل توجه این منابع شده است.

مدیرکل محیط زیست استان مرکزی تاکید کرد: در شرایط فعلی، تأمین بخشی از نیاز آبی تالاب میقان از طریق پساب تصفیه‌شده صورت می‌گیرد که میزان ورودی سالانه آن تقریباً برابر با نیاز آبی تالاب است.

وی افزود: مدیریت منابع آبی و تأمین حقابه تالاب میقان برای جلوگیری از تبدیل شدن آن به کانون گرد و غبار و حفاظت از سلامت ساکنان مناطق اطراف، امری ضروری است.

انصاری بیان کرد: برای زنده نگه داشتن تالاب میقان و جلوگیری از ایجاد گرد و غبار، تأمین آب مورد نیاز و کنترل مناطق مستعد، بر عهده نهادهای مختلف از جمله سازمان منابع طبیعی است که این تلاش‌ها نیازمند همکاری همه سازمان‌های مربوطه می باشد.

وضعیت تالاب میقان در سال جاری بهبود می‌یابد؛ آغاز انتقال آب به شمال تالاب

مدیرعامل شرکت آب منطقه‌ای استان مرکزی در گفتگو با خبرنگار مهر از آغاز عملیات انتقال آب به نواحی شمالی تالاب میقان خبر داد و گفت: این اقدام، گامی مهم در جهت احیای این اکوسیستم حیاتی و مقابله با چالش‌های زیست‌محیطی منطقه خواهد بود.

حسین اسدی افزود: استان مرکزی در حال تجربه ششمین سال پیاپی خشکسالی است و با وجود بارش‌های مقطعی مناسب در این مدت، همچنان ذخایر سدها و منابع آب زیرزمینی با کمبود جدی مواجه بوده و به سطح مطلوب نرسیده است.

وی تصریح کرد: در حوزه تالاب میقان اقدامات متعددی برای هدایت منابع آب و بهبود وضعیت این زیست‌بوم انجام شده است و در این راستا، بخش قابل توجهی از روان‌آب‌ها و بارندگی‌های اخیر با برنامه‌ریزی صورت‌گرفته به سمت تالاب هدایت شده و تلاش شده از خروج این منابع از مسیرهای تعیین‌شده جلوگیری شود.

اسدی ادامه داد: در حال حاضر، پروژه خط انتقال آب شهرداری برای استفاده در فضای سبز به‌طور کامل به بهره‌برداری نرسیده و بخش عمده آب‌های موجود به سمت تالاب هدایت می‌شود.

وی تاکید کرد: مقرر شده بخشی از آب از طریق همکاری اداره کل منابع طبیعی به نواحی شمالی تالاب منتقل و در آن بخش رهاسازی شود.

مدیرعامل شرکت آب منطقه‌ای استان مرکزی افزود: اجرای این طرح می‌تواند در کاهش کانون‌های گردوغبار در بخش‌های شمالی تالاب مؤثر باشد و از انتقال ریزگردها به سمت شهر اراک در فصول گرم سال جلوگیری کند.

وی بیان کرد: با توجه به بارندگی‌های مناسب انجام‌شده و پیش‌بینی تداوم آن در هفته‌های آتی، به‌ویژه در اردیبهشت‌ماه، انتظار می‌رود وضعیت تالاب میقان در سال جاری نسبت به سال گذشته بهبود یابد.

اسدی گفت: برنامه‌های بلندمدت احیای تالاب به‌صورت بین‌بخشی و با مدیریت اداره کل حفاظت محیط زیست استان مرکزی در حال پیگیری است و دستگاه‌هایی نظیر منابع طبیعی، محیط زیست و آب منطقه‌ای هر یک در چارچوب وظایف خود در این مسیر مشارکت دارند.

وی تصریح کرد: در حوزه بیابان‌زدایی نیز برنامه‌ها و اعتبارات مشخصی در نظر گرفته شده و مجموعه اقدامات در حال انجام، با حمایت مدیریت ارشد استان مرکزی دنبال می‌شود تا در سال‌های آینده شرایط تالاب به‌تدریج به سمت بهبود حرکت کند.

بارندگی‌های اخیر برای تأمین حقابه تالاب میقان کافی نیست

رئیس هیات مدیره شبکه محیط‌زیست و منابع‌طبیعی استان مرکزی در گفتگو با خبرنگار مهر اظهار کرد: بارش‌های اخیر با وجود حجم قابل توجه، توانایی تأمین حقابه اکولوژیکی تالاب میقان را ندارد.

سیاوش آقاخانی افزود: بارندگی‌های اخیر و پیش‌بینی‌ها برای اردیبهشت ماه، نباید موجب بی‌توجهی به تامین حقابه تالاب میقان شود.

وی تصریح کرد: در گذشته، حقابه تالاب میقان از طریق پنج رودخانه فصلی تامین می‌شد اما تغییرات کاربری در چندین سال اخیر، به ویژه افزایش ۷۰ درصدی کاربری‌های کشاورزی و صنعتی به جای مراتع، نیاز آبی را به شدت افزایش داده است.

آقاخانی ادامه داد: این تغییرات، همراه با احداث بیش از ۲۵۰ سد و بند خاکی در حوضه آبریز، مانع رسیدن آب کافی به تالاب میقان شده است.

این فعال محیط زیست با اشاره به ورود پساب فاضلاب شهری اراک به تالاب تاکید کرد: تنها نقطه اتکای تالاب در سال‌های گذشته، پساب تصفیه‌خانه فاضلاب اراک بوده که به دلیل نقص در تصفیه کامل، حاوی فلزات سنگین و آلاینده‌های دیگر است.

وی افزود: این فاضلاب که در گذشته با دبی حدود ۷۰۰۰ لیتر بر ثانیه وارد تالاب می‌شد به روشی نادرست، نیاز آبی آن را تا حدی تامین می‌کرد.

آقاخانی بیان کرد: متاسفانه به دلیل کاهش منابع آب زیرزمینی، بارندگی‌ها، تغییر اقلیم و افزایش نیاز صنایع و کشاورزی که ناشی از نبود طرح‌های آمایش سرزمین و کشت نامناسب است، برنامه ریزی شده تا این پساب به جای تالاب، به صنایع و کشاورزی اختصاص یابد و این درحالی است که سهم آب تالاب از این پساب از ۷۰۰۰ لیتر بر ثانیه به حدود ۲۰۰ لیتر در ثانیه کاهش یافته که بسیار خطرناک است و می‌تواند آینده سرزمینی شهر اراک را تهدید کند.

وی گفت: قوانین بالادستی، اولویت‌بندی تخصیص حقابه به ویژه برای تالاب‌ها نادیده گرفته می‌شود.

رئیس هیات‌مدیره شبکه محیط‌زیست و منابع‌طبیعی استان مرکزی تصریح کرد: تالاب میقان در منطقه‌ای کویری واقع شده است، به این معنی که میزان تبخیر و تعریق در آن بسیار بیشتر از میزان بارش است‌ و در چنین شرایطی، هر میزان آب به منطقه وارد شود، بخش اعظم آن تبخیر می‌شود.

وی افزود: تالاب میقان یک تالاب کویری محسوب می‌شود و نیازمند حقابه بیشتری برای حفظ سطح آبگیر دائمی خود است و این درحالی است که بارش‌های فعلی که عمدتاً ناشی از برف زمستانه نیست نمی‌توانند رودخانه‌های فصلی را که در تابستان با تبخیر شدید روبرو هستند به طور مداوم تغذیه کنند.

آقاخانی تاکید کرد: در استان مرکزی، میزان تبخیر و تعریق تا ۱۰ برابر میزان بارش در محدوده تالاب میقان است.

این فعال محیط زیست ادامه داد: برای تأمین نیاز اکولوژیکی تالاب میقان به رودخانه‌های دائمی نیاز است که بتوانند به طور مستمر و با دبی ثابت، آب مورد نیاز را به تالاب برسانند.

وی تاکید کرد: برداشت بی‌رویه از منابع آبی بالادست و عدم تخصیص حقابه کافی، وضعیت این تالاب ارزشمند را بیش از پیش بحرانی کرده است.

آقاخانی گفت: بارندگی‌های پراکنده و مقطعی اخیر، به هیچ عنوان راهکاری پایدار برای نجات تالاب میقان محسوب نمی‌شود و اقدامات پایدارتری در زمینه مدیریت منابع آبی را می طلبد.