مازندران نیازمند صنایع مادر و بزرگ

خبرگزاری مهر، گروه استان‌ها: مازندران با وجود برخورداری از صدها واحد فعال پلیمری و جایگاه قابل توجه در صنعت پلیمر کشور، همچنان از نبود یک مجتمع پتروشیمی بزرگ رنج می‌برد؛ موضوعی که در کنار نوسانات اخیر زنجیره تأمین و محدودیت مواد اولیه، فشار مضاعفی بر تولیدکنندگان این حوزه وارد کرده است.

صنایع شیمیایی و پلیمری در مازندران طی سال‌های اخیر به یکی از بخش‌های مهم تولیدی و اشتغال‌زا تبدیل شده‌اند، اما این رشد کمی در غیاب زیرساخت‌های بالادستی متناسب، با چالش‌های جدی مواجه است.

نبود یک مجتمع پتروشیمی مادر در استان باعث شده تأمین مواد اولیه عمدتاً از سایر مناطق کشور انجام شود؛ مسئله‌ای که هم هزینه تولید را افزایش داده و هم پایداری فعالیت واحدهای صنعتی را تحت تأثیر قرار داده است.

برآوردهای فعالان این حوزه نشان می‌دهد حدود ۵۴۰ واحد تولیدی در بخش پلیمر در مازندران فعالیت دارند که سالانه بیش از ۱۱۰ هزار تن مواد اولیه مصرف می‌کنند. با وجود این ظرفیت قابل توجه، استان همچنان در زمره مناطق فاقد صنایع پتروشیمی بزرگ قرار دارد و بخش قابل توجهی از ارزش افزوده این زنجیره در خارج از استان ایجاد می‌شود.

فعالان بخش صنعت در مازندران معتقد هستند وابستگی شدید به تأمین بیرونی مواد اولیه، در شرایط نوسانی بازار و اختلال در زنجیره تأمین، به یکی از جدی‌ترین موانع تولید تبدیل شده است؛ به‌گونه‌ای که در برخی مقاطع، واحدها با کاهش ظرفیت یا توقف موقت فعالیت مواجه می‌شوند.

اختلال در زنجیره تأمین و ضرورت اصلاح سازوکارها

در همین زمینه، رئیس انجمن صنایع شیمیایی و پلیمری مازندران با اشاره به اثرگذاری شرایط اخیر بر بازار مواد اولیه گفت: بخشی از ظرفیت تولید در زنجیره پتروشیمی کشور تحت تأثیر رخدادهای اخیر و جنگ تحمیلی کاهش یافته و این موضوع به‌طور مستقیم بر تأمین خوراک صنایع پایین‌دستی اثر گذاشته است.

حسن توسلی در گفت وگو با خبرنگار مهر افزود: کاهش تولید در برخی واحدهای پتروشیمی که تأمین‌کننده اصلی مواد اولیه صنایع پلیمری هستند، باعث ایجاد محدودیت در عرضه و بروز کمبودهای مقطعی در استان‌هایی از جمله مازندران شده است.

وی با اشاره به جایگاه این استان در صنعت پلیمر کشور اظهار کرد: مازندران با وجود نداشتن پتروشیمی بزرگ، یکی از استان‌های مهم این حوزه محسوب می‌شود و از نظر حجم تولید و سطح فناوری در رده‌های بالای کشور قرار دارد، اما نبود زیرساخت‌های بالادستی همچنان یک گلوگاه اساسی به شمار می‌رود.

راهکارهای پیشنهادی بخش خصوصی صنعت پلیمر

رئیس انجمن صنایع شیمیایی و پلیمری مازندران از تشکیل کارگروهی تخصصی برای بررسی وضعیت تأمین مواد اولیه خبر داد و گفت: در این کارگروه، نیاز واقعی واحدهای تولیدی و ظرفیت تأمین پتروشیمی‌های کشور به‌صورت دقیق بررسی شده تا بخشی از کمبودها از مسیرهای موجود جبران شود.

توسلی یکی از پیشنهادهای مهم انجمن را توزیع عادلانه‌تر مواد اولیه میان استان‌ها عنوان کرد و افزود: استان‌های دارای حجم بالای تولید مانند مازندران باید از سهم متناسب‌تری در تأمین مواد اولیه برخوردار باشند تا از فشار مضاعف بر واحدهای تولیدی جلوگیری شود.

وی همچنین از طرح استفاده از ارز حاصل از صادرات واحدهای پلیمری برای تأمین ارز واردات مواد اولیه خبر داد و تصریح کرد: این اقدام می‌تواند به ثبات نسبی در بازار کمک کرده و بخشی از چالش‌های ارزی تولیدکنندگان را کاهش دهد.

هم‌افزایی برای عبور از رکود

رئیس اتاق بازرگانی مازندران نیز با تأکید بر نقش بخش خصوصی در اقتصاد کشور، بر ضرورت همکاری نزدیک دولت و فعالان اقتصادی برای عبور از شرایط فعلی تأکید کرد.

علی تقی‌پور در گفت وگو با خبرنگار مهر با بیان اینکه بخش خصوصی سهم عمده‌ای در اشتغال کشور دارد اظهار کرد: بیش از ۸۰ درصد اشتغال کشور در اختیار بخش خصوصی است و تقویت این بخش به معنای تقویت اقتصاد ملی است. امروز بیش از هر زمان دیگری نیازمند تصمیم‌های عملی برای حمایت از تولید و معیشت مردم هستیم.

وی با اشاره به آسیب‌های ناشی از رکود و تعطیلی برخی واحدهای تولیدی افزود: توقف فعالیت کارخانه‌ها تنها یک موضوع صنعتی نیست، بلکه تبعات اجتماعی و اقتصادی گسترده‌ای به همراه دارد و زنجیره اشتغال را تحت تأثیر قرار می‌دهد.

رئیس اتاق بازرگانی مازندران تأکید کرد: برای بازسازی زیرساخت‌های تولیدی و جبران خسارت‌های وارد شده، هم‌افزایی واقعی میان دولت و بخش خصوصی ضروری است و بدون این همکاری، احیای ظرفیت‌های تولیدی دشوار خواهد بود.

تقی‌پور ادامه داد: در صورت تداوم حمایت‌های دولت در حوزه رفع موانع تولید، تسهیل فرآیندهای صادرات و واردات و کاهش بروکراسی اداری، بخش خصوصی می‌تواند مسیر رشد خود را با قدرت بیشتری ادامه دهد.

عبدالله مهاجر عضو اتاق بازرگانی ایران نیز در گفت و گو با خبرنگار مهر با بیان اینکه مازندران نیازمند صنایع مادر و بزرگ است، گفت: این استان در دهه های گذشته از چرخه توسعه صنعتی محروم مانده است.

وی با بیان این که بیشتر صنایع استان خرد و کوچک است، ایجاد صنایع تبدیلی و بزرگ مقیاس را نیاز استان برشمرد و گفت: این استان قابلیت های زیادی در حوزه صنعت دارد و باید زیرساخت های مورد نیازتان را کامل کنیم.

تجربه شکست خورده پتروشیمی مازندران

طی سال‌های گذشته تلاش‌هایی برای جبران این خلأ صورت گرفت. یکی از مهم‌ترین این اقدامات، طرح احداث یک مجتمع پتروشیمی در شرق مازندران، به‌ویژه در محدوده شهرستان بهشهر بود. بر اساس برنامه‌ریزی‌های انجام‌شده، حتی زمینی به مساحت حدود ۹۰ هکتار در منطقه حسین‌آباد بهشهر برای این پروژه در نظر گرفته شد تا گامی جدی در جهت توسعه صنایع بالادستی استان برداشته شود.

با این حال، این پروژه از همان ابتدا با چالش‌های جدی زیست‌محیطی مواجه شد. قرارگیری در نزدیکی زیست‌بوم‌های حساس و نگرانی از تبعات احتمالی برای منابع طبیعی منطقه، موجی از مخالفت‌ها را از سوی فعالان محیط‌زیست و برخی نهادهای تخصصی به همراه داشت. در نهایت، پس از بررسی‌های کارشناسی، مجوز احداث این مجتمع پتروشیمی ابطال شد و یکی از مهم‌ترین امیدهای صنعتی شرق مازندران به پایان راه رسید.

این تجربه، بیش از پیش نشان داد که توسعه صنایع مادر بدون در نظر گرفتن ملاحظات محیط‌زیستی، نه‌تنها به سرانجام نمی‌رسد، بلکه می‌تواند موجب اتلاف منابع و فرصت‌ها شود. در عین حال، لغو این پروژه، خلأ نبود پتروشیمی در مازندران را پررنگ‌تر کرد و دغدغه فعالان صنعتی برای تأمین پایدار مواد اولیه را افزایش داد.