به گزارش خبرنگار مهر، سیره عملی امام رضا که در تمامی ابعاد زندگی ایشان جاری و ساری بود همان راهی است که مردم را برای رسیدن به منطق زندگی درست هدایت می کند. مسیری که ائمه اطهار در قالب اجتماعی، سیاسی، شخصی و اقتصادی پیمودند قابل تسری در زندگی انسان امروز و پس از این نیز هست، به طوری که این جوهره در هر زمان و مکانی که امکان حیات یابد، قادر به انسانی در مسیر تعالی است. حمیدرضا مطهری عضو هیئت علمی پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی در خصوص سیره زندگانی امام رضا (ع) در دوران حیات پربرکت ایشان توضیحتی در قالب پنج نکته ارائه کرده است که در ادامه می خوانید.
یکم؛ تکریم و مهرورزی
یکی از مهمترین راهبردها برای کاهش تنش اجتماعی تکریم و مهرورزی نسبت به مخالفان است. هرگاه انسان در مواجهه با افراد مختلف به ویژه مخالفان پا را از دایره انصاف فراتر نگذارد و ادب را رعایت کند و از در تکریم و مهر ورزی وارد شود میتواند امیدوار به همراهی طرف مقابل و به دنبال آن کاهش تنش اجتماعی باشد.
امام رضا(ع) که همانند اجداد طاهرینش الگوی کاملی برای رهبری جامعه بودند همواره در گفتگوهای خود به تکریم افراد و گروههای مختلف توجه داشتند. ابراهیم بن عباس میگوید هرگز ندیدم امام رضا(ع) در گفتگو با کسی درشتی کند تا کلام او را قطع کند.
هنگامی که سلیمان مروزی در مناظره با امام رضا(ع) از پاسخگویی عاجز شد و نتوانست پاسخ درستی بدهد، حاضران در مجلس او را به تمسخر گرفته و خندیدند اما آن حضرت ضمن دعوت حاضران به حفظ آرامش مجلس، سلیمان مروزی را تکریم کرده و فرمودند: «إرفقوا بمتکلم خراسان» امام(ع) با این کلام هم او را تکریم کرده و جایگاه او را به عنوان متکلم خراسان بالا بردند و هم آرامش را به او برگرداند تا با آرامش بهتر سخن بگوید.
امام حتی نسبت به رفتار مأمون با سلیمان نیز واکنش نشان دادند؛ هنگامی که مأمون با دیدن تناقض گوییهای سلیمان، سخن او را قطع کرد و زبان به ملامت او گشود، امام رضا(ع) از سلیمان خواست تا سخن خود را ادامه دهد. این رفتار امام و احترام او به طرف مقابل و حتی واکنش آن حضرت به رفتار نامناسب برخی حاضران در مجلس، به طور طبیعی همراهی بهتر و بیشتر طرف گفتگو را به دنبال داشته و سبب کاهش تنشهای اجتماعی میشد.
دوم؛ امام رضا علیه السلام و حقوق اقلیتها
یکی از رفتارهای امام رضا علیه السلام توجه به حقوق اقلیت های دینی بود. در دوران ولایتعهدی امام رضا علیه السلام، نامهای به دست مأمون عباسی رسید که در آن از وصیت فردی زردشتی در نیشابور خبر داده بود. او وصیت کرده بود تا اموالش بین فقرا تقسیم شود و قاضی آن را به فقیران مسلمان داده بود.
خلیفه از امام رضا علیه السلام درباره آن سؤال کرد؛ امام فرمود فرد زردشتی به مسلمان صدقه نمیدهد (و مقصود او همکیشان خودش بوده) و به مأمون پیشنهاد کرد تا دستور دهد به همان اندازه از بیتالمال بردارند و میان فقیران زردشتی تقسیم کنند.
سوم؛ امام رضا علیه السلام و سکوت معنادار
امام رضا علیه السلام در برابر برخی رفتارهای نادرست، سکوت اختیار کرده و دیگران را نیز به آن سفارش میکردند.
ایشان سکوت را نشانه فهم و عقل و دری از درهای حکمت معرفی کرده و در جای دیگر خطاب به عبدالعظیم حسنی فرمودند: ... دوستانم را به سکوت و ترک مجادله بی مورد امر کن.
امام رضا علیه السلام در برابر رفتار برخی افراد که ادعای پیروی از آن حضرت و شیعه بودن، داشتند، آنها را افرادی سست در دین دانسته و شیعیان را افرادی مانند ابوذر و سلمان معرفی کرده و در بیان علل آن فرمودند: در جایی که جای تقیه نیست تقیه میکنید و آنجا که باید، تقیه نمیکنید.
چهارم؛ ادب گفتگو و مناظره
اخلاق مداری یکی از مهمترین اصول در روابط حضرت رضا(ع) به ویژه در گفتگوها و مناظرات بود.
براساس گزارشهای تاریخی، امام رضا(ع) حتی در حد یک کلمه به کسی ستم نکردند و هرگز دیده نشده که آن حضرت سخن کسی را قطع کنند؛ «مَا رَأَیْتُ أَبَا الْحَسَنِ الرِّضَا ع جَفَا أَحَداً بِکَلِمَةٍ قَطُّ وَ لَا رَأَیْتُهُ قَطَعَ عَلَی أَحَدٍ کَلَامَهُ حَتَّی یَفْرُغَ مِنْهُ».
امام رضا(ع) حتی افرادی را که به طرفداری از آن حضرت ، وارد گفتگو شده و کلام طرف مقابل امام را قطع میکردند از این کار منع نمودند. در مناظره با سلیمان مروزی هنگامی که مأمون با دیدن اشتباهات او و اصرار بر ادامه تناقض گوییهایش ، با تندی به او دستور داد تا دست از تکرار سخن اشتباه خود بردارد؛ امام رضا(ع) مأمون را به آرامش دعوت کرده و سپس از سلیمان خواستند تا سخنش را ادامه دهد.
امام رضا(ع) هنگامی که سلیمان مروزی به عنوان متکلم برجسته خراسان، در مناظره با آن حضرت مغلوب شد و مورد خنده حضار قرار گرفت، امام خطاب به حاضران آنها را به نرمخویی و رعایت حال او فراخوانده و فرمودند با متکلم خراسان مدارا کنید.
پنجم؛ امام رضا (ع) و کرامت انسانی
کرامت انسانی همواره مورد توجه و تأکید ائمه(ع) بوده و در سیره رضوی نیز از اهمیت ویژهای برخوردار بوده و در تمام امور فرهنگی و اجتماعی و ...رعایت میشد.
امام رضا(ع) در مناظرات خود مخاطب را تکریم کرده و از تحقیر و سرزنش افراد به شدت جلوگیری میکردند. چنانکه حتی مأمون خلیفه عباسی را از سرزنش سلیمان مروزی منع کردند.
عمران صابئی در مناظره با امام رضا(ع) شکست خورد. امام(ع) کسی را دنبال او فرستاد و خود به استقبالش رفت و او را تکریم کرد و لباس و مرکب و ده هزار دینار به او هدیه داد. عمران در پی رفتار حضرت رضا(ع) مسلمان و پیرو آن حضرت شد.
مام رضا(ع) زمانی که در مدینه بودند همواره با فقیران و افراد طبقات پایین جامعه همنشین میشدند و در زمان ولایتعهدی نیز همین رفتار را داشتند و حتی با کارگران و خادمان دارالاماره هم سفره میشدند.
همسفرگی با بردگان در دورهای که این کار چندان رایج نبود، از رفتارهای رایج آن حضرت بود، به گونهای که اعتراض برخی یاران امام را در پی داشت.
امام رضا(ع) از واگذار کردن کار به غلامان هنگام صرف غذا خودداری میکردند. به دستور امام غذای غلامان و کنیزان با دیگران از اهل خانه همسان بود.
امام رضا(ع)حتی در روزی که مسموم شده بود، نگران خوراک کارگران و خدمه خانه بودند و هنگامی که خبردار شد به سبب بدحالی ایشان، آنها غذا نخوردهاند با آنها هم سفره شدند. این رفتارهای امام نشاندهنده جاریبودن اصل کرامت انسانی در اندیشه و رفتار آن حضرت است.
نظر شما