به گزارش خبرنگار مهر، مصرف بنزین در ایران در سالهای اخیر به نقطهای رسیده است که ادامه آن بدون تغییر سیاستهای انرژی میتواند کشور را در برابر بحرانهای اقتصادی و تامین سوخت آسیب پذیر کند رشد مصرف در سالهای اخیر نشان میدهد که روند فعلی نه پایدار است و نه با ظرفیت تولید داخلی هماهنگ ایران در شرایطی قرار دارد که مدیریت هوشمند مصرف و جایگزینی سوختها به یک الزام تبدیل شده است و در چنین وضعیتی توسعه گاز طبیعی فشرده و همچنین تنوع بخشی به سبد سوخت کشور از مهمترین محورهای سیاستگذاری انرژی به شمار میرود.
افزایش تعداد خودروهای شخصی توسعه شهرنشینی تغییر الگوی سفر و کاهش سهم حمل و نقل عمومی باعث شده است میزان مصرف بنزین با رشدی بیشتر از ظرفیت پالایشگاهها افزایش یابد به طوری که تا پیش از سال ۱۴۰۵ فشار بر شبکه سوخت رسانی به شکل محسوسی افزایش یافته است و نشانههای ناپایداری در تراز بنزین کشور آشکار شده است این شرایط موجب شده است که راهکارهایی مانند توسعه CNG استفاده از سوختهای جایگزین و ایجاد تنوع در سبد انرژی اهمیت بیشتری پیدا کنند چرا که هیچ کشوری نمیتواند با اتکا به یک حامل انرژی اصلی حمل و نقل خود را اداره کند و در برابر شوکهای احتمالی مقاوم بماند.
ایران از نظر منابع گاز طبیعی مزیتی کم نظیر دارد و همین موضوع باعث شده است که CNG به عنوان سوختی ارزان پاک و قابل اتکا در دسترس باشد با وجود این ظرفیت بزرگ سهم واقعی CNG در حمل و نقل کشور با توان بالقوه آن فاصله دارد بسیاری از جایگاههای موجود نیازمند نوسازی هستند برخی شهرها و مسیرهای بین شهری همچنان به اندازه کافی جایگاه CNG ندارند و روند تبدیل خودروهای بنزینی به دوگانه سوز به سرعتی که نیاز کشور اقتضا میکند انجام نشده است در صورتی که این مشکلات رفع شود CNG میتواند بخش قابل توجهی از فشار مصرف بنزین را کاهش داده و پایداری بیشتری به سیستم انرژی کشور بدهد.
اما مسئله اساسی تنها به توسعه CNG محدود نمیشود بلکه موضوع مهمتر ایجاد تنوع در سبد سوخت کشور است اتکای بیش از حد به بنزین در حمل و نقل معادل اتکای استراتژیک به یک ریسک ملی است و هر گونه اختلال در تولید واردات یا توزیع آن میتواند کل ساختار تردد شهری و بین شهری را دچار مشکل کند بسیاری از کشورها از جمله ترکیه چین هند و چندین کشور اروپایی با هدف کاهش وابستگی به یک سوخت واحد سیاست تنوع بخشی را در قالب توسعه CNG LPG برق هیدروژن و سوختهای زیستی دنبال کردهاند این تنوع نه تنها امنیت انرژی را افزایش میدهد بلکه امکان مدیریت تقاضا را نیز فراهم میکند.
در ایران نیز چنین ضرورتی بیش از هر زمان دیگری احساس میشود زیرا مصرف بنزین با آهنگی رو به افزایش ادامه یافته و فشار بر منابع ارزی کشور برای تامین بخشی از نیاز سوختی را بیشتر کرده است وقتی مصرف یک سوخت به نقطهای برسد که ظرفیت تولید پاسخگوی آن نباشد کشور یا باید سرمایه گذاری سنگین برای ساخت پالایشگاههای جدید انجام دهد که فرایندی بسیار زمانبر و پرهزینه است یا باید مصرف را از طریق سیاستهای جایگزین مدیریت کند راه دوم یعنی مدیریت تقاضا با استفاده از CNG و سایر سوختهای جایگزین منطقیتر سریعتر و اقتصادیتر است.
تنوع بخشی در سبد سوخت همچنین به افزایش تاب آوری کشور در برابر نوسانات و بحرانها کمک میکند اگر کشوری تنها به یک حامل انرژی وابسته باشد کوچکترین نوسان در بازار جهانی یا محدودیتهای داخلی میتواند پیامدهای گستردهای ایجاد کند اما در صورت وجود گزینههای متعدد مصرف کنندگان میتوانند به سرعت از یک سوخت به سوخت دیگر تغییر مسیر دهند و اثر شوکها را کاهش دهند این موضوع برای ایران اهمیت خاصی دارد زیرا اقتصاد ملی تا حد زیادی متکی به انرژی است و هر اخلالی در زنجیره تامین سوخت میتواند پیامدهای اجتماعی اقتصادی و امنیتی داشته باشد.
در کنار این مسائل استفاده از CNG و سایر سوختهای جایگزین میتواند منجر به کاهش آلودگی هوا شود که به یکی از بحرانهای جدی شهرهای بزرگ تبدیل شده است گاز طبیعی در مقایسه با بنزین آلایندگی بسیار کمتری دارد و استفاده گسترده از آن میتواند بهبود ملموسی در کیفیت هوا ایجاد کند آلودگی هوا هزینههای سنگینی بر اقتصاد و سلامت مردم تحمیل میکند و کاهش آن یک ضرورت ملی است نه یک انتخاب اختیاری.
افزون بر مزایای زیست محیطی CNG از منظر اقتصادی نیز برای کشور به صرفهتر است چرا که هزینه تولید و توزیع این سوخت پایینتر است و فشار یارانهای کمتری به بودجه دولت وارد میکند در شرایطی که هزینههای انرژی سهم بزرگی از بودجه را تشکیل میدهد هر اقدامی که بتواند یارانه پنهان سوخت را کنترل کند از اهمیت بالایی برخوردار است گسترش استفاده از این سوخت همچنین موجب آزاد شدن بنزین برای صادرات یا استفاده در بخشهای ضروری میشود که خود درآمدزایی بیشتری برای کشور ایجاد میکند.
با همه این مزایا چرا توسعه CNG و تنوع بخشی سبد سوخت با سرعت مطلوب پیش نرفته است یکی از دلایل اصلی نبود مشوقهای اقتصادی کافی برای بخش خصوصی است ساخت جایگاههای جدید هزینه قابل توجهی دارد و دوره بازگشت سرمایه در شرایط فعلی چندان جذاب نیست از طرف دیگر بخشی از شبکه موجود فرسوده است و نوسازی آن نیازمند سرمایه گذاری دولتی یا مشارکتی است همچنین عدم هماهنگی میان دستگاههای مختلف اجرایی و نبود یک سیاست یکپارچه در حوزه سوخت باعث شده است سرعت اقدامات کمتر از نیاز واقعی کشور باشد برای عبور از این وضعیت باید نظام انگیزشی روشنی برای سرمایه گذاران ایجاد شود و دولت نیز نقش حمایتی فعالی در توسعه زیرساختها بر عهده بگیرد.
در این میان موضوع تبدیل خودروهای بنزینی به دوگانه سوز نیز اهمیت دارد بسیاری از خودروها قابلیت فنی تبدیل شدن به مصرف کننده CNG را دارند اما فرایند تبدیل هنوز به دلیل محدودیت مراکز هزینه بالای تبدیل و نبود طرحهای تشویقی کافی گسترش نیافته است تجربه طرحهای گذشته نشان داده است که اجرای برنامههای تبدیل رایگان یا کم هزینه میتواند سهم CNG را در مدت کوتاهی افزایش دهد و مصرف بنزین را کاهش دهد این اقدام به ویژه برای خودروهای خدماتی تاکسیها و ناوگان عمومی اهمیت حیاتی دارد زیرا این خودروها بیشترین مصرف روزانه را دارند و تبدیل آنها بیشترین تاثیر را بر کاهش مصرف بنزین خواهد داشت.
نکته مهم دیگر این است که تنوع بخشی در سبد سوخت تنها به معنای جایگزینی CNG با بنزین نیست بلکه باید مجموعهای متنوع از گزینهها شامل برق؛ هیدروژن؛ LPG و حتی سوختهای زیستی در کنار گاز طبیعی در نظر گرفته شود البته سهم هر یک از این سوختها باید بر اساس مزیتهای نسبی اقتصاد ملی و زیرساخت موجود تعیین شود برای مثال ایران در زمینه تولید برق با چالشهایی روبه رو است اما برای توسعه CNG مزیت قطعی دارد و همین امر باعث شده است که اولویت کوتاه مدت و میان مدت توسعه CNG باشد و سایر سوختها نیز به مرور زمان سهم بیشتری پیدا کنند.
تنوع بخشی سبد سوخت همچنین موجب افزایش رقابت میان حاملهای انرژی میشود رقابت میان سوختها به بهینه شدن قیمتها بهبود کیفیت خدمات و افزایش کارایی شبکه سوخت رسانی منجر خواهد شد در نبود تنوع هرگونه اختلال در شبکه بنزین میتواند کل سیستم حمل و نقل را مختل کند اما در یک سیستم متنوع مصرف کنندگان اختیار انتخاب دارند و شبکه نیز انعطاف بیشتری نسبت به شرایط نشان میدهد.
در نهایت جمع بندی مباحث نشان میدهد که توسعه CNG و ایجاد تنوع سوختی دو سیاست مکمل و ضروری برای آینده انرژی ایران هستند اتکای بیش از حد به بنزین کشور را در برابر فشارهای اقتصادی و محدودیتهای تولید آسیب پذیر کرده است و ادامه این مسیر به معنای افزایش هزینههای ملی خواهد بود در مقابل گسترش CNG و ورود سوختهای جایگزین به سبد انرژی امکان مدیریت تقاضا کاهش آلودگی هوا افزایش امنیت انرژی و کاهش هزینههای دولت را فراهم میکند آینده انرژی کشور به تصمیمهایی وابسته است که امروز گرفته میشود و مهمترین این تصمیمها حرکت به سمت تنوع بخشی و توسعه سوختهای پاک و در دسترس است.
نظر شما