دروغ مضحک ترامپ درباره آسیب جبران ناپذیر به میادین نفتی ایران

یادداشت مهمان- رضا نجفی، کارشناس انرژی؛ در شرایط کنونی که مباحث مرتبط با امنیت انرژی و تاب‌آوری صنعت نفت در کانون توجهات قرار دارد، ارزیابی دقیق فنی از پیامدهای توقف احتمالی صادرات و بازگشت‌ناپذیری تولید، تصویری متفاوت از ادعاهای مطرح‌شده در فضای رسانه‌ای ارائه می‌دهد. کل تولید نفت خام کشور روزانه حدود ۳ میلیون و ۷۰۰ هزار بشکه است که از این میزان، حدود ۱.۸ تا ۱.۹ میلیون بشکه در پالایشگاه‌های داخلی مصرف می‌شود و تنها ۱.۸ میلیون بشکه آن به صادرات اختصاص دارد؛ بنابراین، هرگونه اختلال یا محدودیت احتمالی، صرفاً متوجه این بخش صادراتی است و نه کل ساختار تولید کشور. با توجه به ظرفیت‌های موجود در مخازن جزیره خارک و کشتی‌های روی آب، در صورت توقف کامل صادرات، حدود ۲ تا ۳ هفته زمان نیاز است تا ظرفیت‌های ذخیره‌سازی تکمیل شود که این بازه زمانی، فرصتی مغتنم برای مدیریت شرایط و اتخاذ تصمیمات راهبردی فراهم می‌آورد.

در حوزه تاب‌آوری فنی و بازگشت‌پذیری مخازن، ادعای بروز آسیب‌های جبران‌ناپذیر به میادین نفتی در صورت توقف تولید، از منظر مهندسی مخزن فاقد هرگونه وجاهت علمی است. تجربیات ۱۵ سال اخیر کشور نشان می‌دهد که صنعت نفت ایران در دوره‌های مختلف با موفقیت از پس چالش‌های مشابه برآمده و نگرانی بابت عدم احیای تولید وجود ندارد؛ چراکه بر اساس برآوردهای فنی، ۶۵ تا ۷۰ درصد از تولید نفت کشور تا ۳۰ روز پس از آغاز مجدد عملیات، به مدار باز می‌گردد. در مورد ۳۰ تا ۳۵ درصد باقی‌مانده نیز، که به دلیل شرایط فنی سازنده‌ها، دما، فشار و عمق حفاری، ممکن است به اقدامات تکمیلی جهت ارزیابی سیال یا رفع گرفتگی‌های احتمالی نیاز داشته باشند، فرایند بازگشت به تولید نهایتاً تا ۶ ماه زمان خواهد برد که با صرف هزینه‌های محدود قابل اجراست. البته باید گفت ایران توانسته محاصره آمریکا را به نحو مناسبی خنثی کند و عملاً توقف صادرات نفت صورت نگرفته است.

در هر حال، تهدیدهای رسانه‌ای رئیس جمهور آمریکا مبنی بر انفجار خطوط لوله و چاه‌های نفت در صورت ممانعت از صادرات، از دیدگاه مهندسی نفت کاملاً مردود و بی‌پایه است. در پروتکل‌های استاندارد جهانی، زمانی که امکان صادرات یا بارگیری نفت خام فراهم نباشد، روند تولید به صورت تدریجی کاهش یافته و با استفاده از شیرهای سرچاهی، فرآیند توقف تولید طبق استانداردهای مهندسی صورت می‌پذیرد. با بستن این شیرها، جریان خروجی نفت از اعماق زمین مسدود شده و ارتباط میان تحت‌الارض و سطح‌الارض به‌طور کامل قطع می‌شود؛ در چنین حالتی، هیچ‌گونه فشاری در لوله‌ها باقی نمی‌ماند که بتواند منجر به انفجار شود. بنابراین، موضوع انفجار تأسیسات، سناریویی غیرعلمی است که در دنیای مهندسی هیچ جایگاهی ندارد و تنها در چارچوب عملیات روانی قابل تفسیر است.