خبرگزاری مهر، گروه فرهنگ و ادب، طاهره طهرانی: مؤسسه پژوهشی میراث مکتوب، یکی از معتبرترین و فعالترین نهادهای فرهنگی و پژوهشی در کشور که تمرکز اصلی آن بر شناسایی، احیا، تصحیح و انتشار نسخههای خطی و متون کهن تمدن ایرانی و اسلامی است و انتشار ۴۸۵ عنوان کتاب و دهها نشریه و برگزاری نشستهای فرهنگی و تخصصی، و همکاری با مؤسسه بریل و... را در کارنامه خود دارد. در آستانه هفتمین نمایشگاه مجازی کتاب با اکبر ایرانی بنیانگذار و مدیر این موسسه به گفتگو نشستیم:
اکبر ایرانی با بیان اینکه مؤسسه پژوهشی میراث مکتوب در نمایشگاه امسال حضور خواهد داشت، گفت: در سالهای اخیر، بهویژه با تجربه مجازی شدن نمایشگاه کتاب پس از شیوع کرونا، شیوههای عرضه کتاب تا حدی دگرگون شده است. نمایشگاه مجازی در شرایط بحرانی میتواند روزنهای برای ناشران باشد تا آثار خود را به مخاطبان عرضه کنند و این امر بهویژه برای مخاطبان شهرستانی که دسترسی مستقیم به بسیاری از کتابها ندارند، بسیار مفید است.
او اشاره کرد: امسال شرایط اقتصادی و افزایش هزینههای چاپ، صحافی و بهویژه کاغذ، بر روند عرضه کتاب تأثیر گذاشته است. نوسانات ارزی، کمبود کاغذ و افزایش هزینههای تولید باعث شده قیمت پشت جلد کتابها افزایش یابد و همین امر بهطور طبیعی بر میزان فروش نیز اثر میگذارد. از سوی دیگر، روش کاری مؤسسه ما به این صورت است که کتابها را معمولاً با تیراژ محدود و بر اساس سفارش منتشر میکنیم و به دلیل نداشتن انبار بزرگ، امکان عرضه گسترده عناوین چاپی برای ما محدودتر است. با این حال، امسال حدود شصت عنوان از آثار مؤسسه با موجودی محدود در نمایشگاه عرضه خواهد شد.
بنیانگذار موسسه میراث مکتوب با بیان اینکه فعالیتهای انتشاراتی مؤسسه پژوهشی میراث مکتوب عمدتاً در حوزه علوم انسانی متمرکز است، گفت: در حوزه علوم انسانی موضوعاتی از جمله ادبیات، فلسفه، کلام، علوم قرآنی و مطالعات تاریخی. علاوه بر این، در حوزههای علوم طبیعی مانند نجوم و ریاضیات نیز آثاری منتشر کردهایم.
او افزود: در سال گذشته چند اثر مهم و بعضاً کمنظیر منتشر شد. از جمله کتاب «غوغای تبریز» که روزنگاشتی از وقایع دوره استبداد صغیر در زمان محمدعلیشاه و همچنین دوره مظفرالدینشاه است و توسط یکی از شاهدان عینی حوادث تبریز نگاشته شده است. همچنین کتاب «مقدمه شاهنامه ابومنصوری» با تحقیقی ارزشمند منتشر شد.
ایرانی با اشاره به منظومه منسوب به فردوسی درباره داستان یوسف و زلیخا ادامه داد و گفت: این کتاب دربردارنده روایتی متفاوت از آنچه در متون دیگر آمده، محسوب میشود. همچنین فهرستی از نسخههای خطی مسجد جامع اموی دمشق منتشر کردهایم که شامل حدود هزار و دویست نسخه از قرون ششم و هفتم هجری است؛ در میان آنها نزدیک به پنجاه نسخه فارسی از قرون پنجم و ششم وجود دارد که برخی از آنها آثار مهمی همچون نوشتههای رشیدالدین وطواط را دربرمیگیرد.
او در ادامه گفت: از دیگر پروژهها نیز میتوان به انتشار کتاب «روزنامه مأموریت اسلامبول» اشاره کرد که رونمایی آن در تبریز انجام شد و در کنار آن مجموعه مقالات یک همایش علمی نیز آماده انتشار است. همچنین کتاب «روزنامه مأموریت خوی» در دست آمادهسازی قرار دارد که در ادامه پروژه پژوهشی مربوط به تعیین حدود ایران در دوره قاجار منتشر خواهد شد.
ایرانی درخصوص نمایشگاه مجازی کتاب گفت: به نظر من نمایشگاه مجازی نباید جایگزین نمایشگاه حضوری تلقی شود، بلکه بهتر است بهعنوان مسیری موازی در کنار آن قرار گیرد. نمایشگاه کتاب حضوری صرفاً یک محل فروش کتاب نیست، بلکه یک رویداد فرهنگی مهم است که طی سالهای گذشته به یکی از دستاوردهای فرهنگی کشور تبدیل شده است. حضور ناشران داخلی و خارجی، برگزاری نشستها و برنامههای فرهنگی و همچنین دیدار میان پژوهشگران، نویسندگان و علاقهمندان از مهمترین ویژگیهای آن است.
او ضمن اشاره به اینکه برای بسیاری از اهل فرهنگ، از جمله خود من، نمایشگاه کتاب یکی از جذابترین رویدادهای سال بوده، افزود: فرصتی برای دیدار با پژوهشگران، استادان و دوستداران کتاب از شهرهای مختلف. متأسفانه در سالهای اخیر به دلایل مختلف، از جمله افزایش هزینههای سفر، حضور بسیاری از شهرستانیها در نمایشگاه حضوری کمتر شده است. در این میان، نمایشگاه مجازی توانسته تا حدی این خلأ را جبران کند و امکان دسترسی آسانتر به کتابها را فراهم آورد. همچنین گسترش پلتفرمهای کتاب دیجیتال مانند طاقچه و دیگر سامانهها این امکان را فراهم کرده که دانشجویان و علاقهمندان با هزینهای کمتر به کتابها دسترسی داشته باشند. با توجه به افزایش قیمت کاغذ، به نظر میرسد در آینده گرایش به کتابهای دیجیتال نیز بیشتر شود.
بنیانگذار میراث مکتوب افزود: صنعت نشر بهشدت تحت تأثیر شرایط اقتصادی قرار دارد. افزایش قیمت کاغذ، نوسانات ارزی و بالا رفتن هزینههای چاپ و صحافی از مهمترین چالشهایی است که ناشران با آن مواجهاند. واردات کاغذ مناسب برای چاپ کتابهای علمی و کلاسیک نیز با مشکلاتی روبهرو بوده و همین امر انگیزه ناشران برای انتشار آثار جدید را کاهش داده است.
او گفت: از سوی دیگر، نبود ثبات اقتصادی بر همه مراحل نشر تأثیر میگذارد؛ از عقد قرارداد با مؤلف و مترجم گرفته تا مراحل ویرایش، صفحهآرایی، چاپ و توزیع. این بیثباتی موجب میشود برنامهریزی بلندمدت برای انتشار کتاب دشوار شود.
اکبر ایرانی یکی دیگر از مسائل مهم در حوزه نشر، موضوع ممیزی کتابها دانست و بیان کرد: در طول سالهای گذشته این روند فراز و نشیبهای بسیاری داشته است و گاه سختگیریها و سلیقههای متفاوت در بررسی آثار باعث بروز مشکلاتی برای ناشران و مؤلفان شده است. در مواردی حتی دیده شده که با تغییر ممیزان، درباره یک کتاب تصمیمهای متفاوتی گرفته میشود. چنین وضعیتی موجب نارضایتی برخی نویسندگان و پژوهشگران شده و حتی باعث شده بعضی از آنان آثار خود را برای انتشار ارائه نکنند. امیدواریم با بهبود شرایط اقتصادی و ایجاد ثبات بیشتر، و همچنین اصلاح برخی رویهها در حوزه نشر، زمینه برای فعالیت گستردهتر ناشران و تولید آثار علمی و فرهنگی فراهم شود.
نظر شما