دین به مثابه سنگر 

خبرگزاری مهر، گروه فرهنگ و ادب، یادداشت مهمان،‌ فرخنده امینی، پژوهشگر و مترجم فلسفه دین: امروز، چنان‌که البته در تاریخ کشور شاهد آن بوده‌ایم ما بیشتر از همیشه «هستیم». بودنی فراتر از زیست معمولی. بودنی چنان شدت‌مند که حالا بیشتر از تغییر در نظم زندگی فردی درصدد تغییر نظم مسلط وحوش کودک‌کش جهان است. این شب‌ها فریاد خشمگین جمعیتِ شوریده‌سر در خیابان تنها گواه آن است.

هر بمبی که به ناحق فرومی‌افتد، هر قطره از خون ایرانیان مظلوم که ریخته می‌شود، به قوت و شدت هستی ما می‌افزاید و نوید خون‌خواهی هموطنانمان را می‌دهد. حضور میلیونی ایرانیان در ضدیت با حمله نظامی امریکایی-صهیونی، نشان می‌دهد که ناخوداگاه جمعی ایرانیان اصول بنیادین دین را به خوبی در خود نهادینه کرده است. هویت ایرانی-اسلامی جان پناه معنوی ما است و دقیقا در بزنگاه‌های حیاتی و تعیین‌کننده است که انسان مسلمان ایرانی شروع به بازآفرینی جدی نظم الهی و ارزش‌های معنوی خود می‌کند، و به این وسیله روبروی هر استبدادی می‌ایستد. بدیهی است که قدرت در سرکوب خلاصه نمی‌شود بلکه بخش عمده قدرت از «تولید» برامده است. تولید سوژه و معنا.

دین به‌عنوان قوای تولیدی، انسان را چنان از قیود وجودی خویش آزاد می‌کند و براساس ارزش‌ها او را بزرگ می‌کند که هر فرد دیندار تبدیل به نیرویی عظیم از ارزش‌ها می‌شود. درنهایت قدرت تولیدی او لاجرم بسیار فراگیرتر از قدرت تخریبی بمب‌ها خواهد شد.

پل تیلیش فیلسوف و متأله، به درستی عاملیت دین و در پس آن فرد دیندار را برای ما آشکار می‌کند، او میان دو نوع قدرت تمایز قائل می‌شود. قدرتِ داشتن و قدرتِ بودن (the courage to be). قدرتِ داشتن از لوازم بیرونی ناشی می‌شود مثل سلاح، پول، قدرت و…

طبیعتا این قدرت همواره در معرض زوال است زیرا به ابزار وابسته است. اما قدرتِ بودن، قدرتی است که از ایمان فرد یا جامعه سرچشمه می‌گیرد. دین، زمانیکه به زعم اسپینوزا از ایمان راستین و آزادی وجدان تغذیه کند، به مثابه سنگر ارزش‌ها به انسان شجاعتی از جنس هستی می‌بخشد. این انسان با وجود تهدید به مرگ، شکست و یا قدرت سخت دشمن، همچنان زیستن، مقاومت و پایبندی به ارزش‌ها را ادامه می‌دهد.

دین با ارزش‌های والا سروکار دارد، به همین علت است که می‌تواند جلوی خشونت فراگیر و خودخوارکننده داخلی را بگیرد و انرژی جامعه را برای بقا در برابر تهدیدات خارجی حفظ کند.

امروز سلاح‌ بدن‌ها را تهدید می‌کند اما دین به ما هستی و معنا بخشیده، دل و انگیزه‌ ما را تسخیر کرده است، ما را به موجودات عاشقی تبدیل کرده که توانسته چرایی سرسپردگی برای زندگی و مبارزه را تبیین کند.

اگر اکنون به درستی به ریسمان الهی چنگ بزنیم و بر حفظ تمامیت هویت خود و وطن مقاومت کنیم، هیچ نوع سرکوبی نمی‌تواند ما را به عقب براند و برعکس، بدون انگیزه‌های والا، قدرتمندترین سلاح‌ها در دست جامعه‌ای بی‌روح، بی‌اثر خواهد بود.

تا وقتی که ارزش‌ها و ایمان در دل‌های ما زنده باشد این سنگر با هیچ نوع تهدیدی فرو نمی‌ریزد و حتی اگر ادوات نظامی در میدان نبرد پیروز باشند، دین در طول نسل و در عمق زمان، حافظ پیام ایران ما است.

عشق و ایمان ما از هر نوع نیرویی در تاریخ ماندگارتر خواهد بود.