خبرگزاری مهر، گروه استانها- کوروش دیباج: هفته فرهنگی اصفهان از ۴ تا ۱۱ اردیبهشت ماه، به عنوان یکی از مهمترین رویدادهای هویتی در تقویم شهری ایران، با هدف بازخوانی میراث تاریخی، بازنمایی سرمایههای فرهنگی و ایجاد پیوندی معنادار میان گذشته و اکنون این شهر تعریف شده است؛ رویدادی که در فلسفه وجودی خود، نه صرفاً یک جشنواره آیینی، بلکه بستری برای بازاندیشی در چیستی اصفهان و نسبت آن با تحولات معاصر به شمار میرود. این هفته، در صورت تحقق کامل اهداف خود، میتواند به سکویی برای شکلگیری گفتگوهای چندلایه میان مدیران، نخبگان و شهروندان درباره آینده شهری بدل شود.
با این حال، آنچه در عمل و بهویژه در سالهای اخیر رخ داده، نشان میدهد این رویداد به تدریج از کارکردهای عمیق فرهنگی و گفتمانی خود فاصله گرفته است. تغییرات مدیریتی در سازمان فرهنگی اجتماعی ورزشی شهرداری اصفهان و دگرگونی در بدنه اجرایی و کارشناسی، موجب نوعی گسست در روند برنامهریزی و اجرای این هفته شده؛ گسستی که نشانههای آن را میتوان در افت کیفیت، کاهش انسجام محتوایی و محدود شدن دامنه اثرگذاری برنامهها مشاهده کرد.
در چنین بستری، پرسشهایی بنیادین درباره نسبت این رویداد با اهداف اولیه خود، کیفیت سیاستگذاری فرهنگی در سطح شهر و چگونگی بهرهگیری از ظرفیتهای آن در برابر چالشهای معاصر شکل گرفته است؛ پرسشهایی که پاسخ به آنها، بیش از هر چیز، نیازمند شنیدن روایتهای کارشناسان و واکاوی دقیق تجربههای اخیر این هفته فرهنگی است.
گسست مدیریتی و افت کیفیت برنامهها
نسیم عرفانمنش، کارشناس مدیریت فرهنگی در گفتگو با خبرنگار مهر، با اشاره به تغییرات سه سال اخیر در ساختار مدیریتی سازمان فرهنگی شهرداری اصفهان، این تغییرات را عامل اصلی افت کیفیت برنامههای هفته نکوداشت میداند. او معتقد است که مدیریت فرهنگی نیازمند تداوم، انباشت تجربه و ثبات در سیاستگذاری است و هرگونه تغییر شتابزده میتواند به از دست رفتن سرمایههای فرهنگی منجر شود.
عرفانمنش توضیح میدهد: در سالهای گذشته، روند برنامهریزی برای هفته نکوداشت مبتنی بر یک تجربه انباشته و مشارکت نسبی بدنه کارشناسی بود، اما در سالهای اخیر این پیوستگی از بین رفته است. حذف یا تضعیف نیروهای متخصص و جایگزینی آنها با نیروهای کمتجربه، باعث شده کیفیت برنامهها به شکل محسوسی کاهش یابد.
این کارشناس مدیریت فرهنگی تأکید میکند: رویدادهای فرهنگی شهری، برخلاف ظاهر ساده آنها، نیازمند طراحی پیچیده و چندلایه هستند. از نگاه او، برنامههایی که بدون پشتوانه نظری و بدون شناخت دقیق از مخاطب طراحی میشوند، نمیتوانند اثرگذاری بلندمدت داشته باشند.
او در ادامه به کاهش تنوع و عمق برنامهها اشاره کرده و میگوید:در سالهای اخیر، بسیاری از برنامهها به فعالیتهای سطحی و تکراری محدود شدهاند. این در حالی است که پیش از این، تلاش میشد میان حوزههای مختلف هنری، علمی و اجتماعی پیوند برقرار شود.
این کارشناس در جمعبندی دیدگاه خود تأکید میکند: اگر این روند ادامه یابد، هفته نکوداشت اصفهان به تدریج جایگاه خود را به عنوان یک رویداد مهم فرهنگی از دست خواهد داد و به یک برنامه تشریفاتی تقلیل پیدا خواهد کرد.
خروج از رویکرد گفتمانی و غلبه نگاه مناسکی
فرزاد نوابخش، جامعه شناس فرهنگی و مدرس دانشگاه در گفتگو با مهر، با نگاهی انتقادی به روند برگزاری این هفته، معتقد است: مهمترین آسیب وارد شده به این رویداد، خروج آن از رویکرد گفتمانی است. در سالهای ابتدایی، تلاشهایی برای تبدیل این هفته به بستری برای گفتگو درباره مسائل شهر وجود داشت، اما این رویکرد به تدریج کمرنگ شده است.
به گفته این جامعهشناس فرهنگی، آنچه امروز شاهد آن هستیم، نوعی غلبه نگاه مناسکی بر برنامهها است. به این معنا که رویدادها بیشتر برای پر کردن تقویم طراحی میشوند تا ایجاد تغییر در نگرش و فهم عمومی از شهر.
او تأکید میکند: شهر اصفهان با مسائل پیچیدهای مواجه است و رویدادی مانند هفته نکوداشت میتواند فرصتی برای طرح این مسائل و جلب مشارکت عمومی در حل آنها باشد. اما در عمل، این ظرفیت نادیده گرفته شده است.
این جامعهشناس فرهنگی همچنین به فاصله گرفتن برنامهها از زندگی روزمره شهروندان اشاره میکند و میگوید: بسیاری از برنامهها ارتباط معناداری با تجربه زیسته مردم ندارند. همین مسئله باعث کاهش مشارکت واقعی و تبدیل مخاطبان به تماشاگران منفعل شده است.
او خاطرنشان میکند: بازگشت به رویکرد گفتمانی نیازمند تغییر در نگاه مدیران فرهنگی است. تا زمانی که فرهنگ به عنوان ابزار تزئینی دیده شود، نمیتوان انتظار تحول داشت.
بازاندیشی در کارکردهای هفته فرهنگی اصفهان
عباس رحیمی، پژوهشگر حوزه سیاستگذاری فرهنگی و مدرس دانشگاه نیز در گفتگو با مهر، به شرایط خاص سال جاری اشاره میکند و میگوید: وقوع جنگ رمضان و حملات نظامی به خاک ایران، تأثیر مستقیمی بر نحوه برگزاری هفته نکوداشت اصفهان داشته است. این شرایط باعث شد بسیاری از برنامههای پیشبینی شده لغو یا محدود شوند.
او توضیح میدهد: در چنین شرایطی، انتظار میرفت رویکرد برنامهها به سمت همبستگی اجتماعی و بازنمایی تابآوری فرهنگی تغییر کند، اما این تغییر به شکل قابل انتظار اتفاق نیفتاد. در نتیجه، هفته فرهنگی به چند برنامه کوچک و پراکنده محدود شد.
این پژوهشگر فرهنگی معتقد است: حتی در شرایط بحرانی نیز میتوان با طراحی خلاقانه، رویدادهای فرهنگی را به فرصتی برای تقویت انسجام اجتماعی تبدیل کرد. این امر نیازمند آمادگی نهادی و وجود سناریوهای جایگزین است.
او همچنین به ضعف در برنامهریزی ها اشاره کرده و میگوید: نبود یک نقشه راه مشخص برای مواجهه با شرایط بحرانی، باعث شد واکنشها بیشتر انفعالی باشد تا فعالانه.
رحیمی در ادامه تأکید میکند: کاهش سطح برنامهها در سال جاری، اگرچه تا حدی قابل درک است، اما نشاندهنده شکنندگی ساختار برنامهریزی فرهنگی در این حوزه نیز هست.
نسبت هفته فرهنگی اصفهان با سیاستگذاری شهری
این پژوهشگر فرهنگی در بخش دیگری از سخنان خود، به مسئله مهمتری اشاره میکند و آن عدم تبدیل هفته نکوداشت به یک نهاد پایدار فرهنگی است.
او میگوید: در بسیاری از شهرهای جهان، رویدادهای مشابه به مرور زمان به نهادهایی اثرگذار تبدیل میشوند که فراتر از یک بازه زمانی محدود عمل میکنند.
به گفته او، در اصفهان این اتفاق نیفتاده و هفته نکوداشت همچنان در سطح یک رویداد باقی مانده است. این مسئله باعث شده که هرگونه تغییر مدیریتی یا شرایط بیرونی، تأثیر مستقیمی بر کیفیت آن داشته باشد.
رحیمی توضیح میدهد: نهادسازی فرهنگی به معنای ایجاد ساختارهای پایدار، تولید دانش و شکلگیری شبکهای از کنشگران است. در حالی که در وضعیت فعلی، این عناصر به شکل منسجم وجود ندارند.
این پژوهشگر همچنین بر ضرورت بازنگری در رویکردهای فعلی تأکید کرده و میگوید: اگر قرار است این هفته به یک ظرفیت واقعی تبدیل شود، باید از سطح اجرا به سطح سیاستگذاری ارتقا یابد.
او در پایان خاطرنشان میکند: اصفهان به عنوان یکی از مهمترین شهرهای فرهنگی ایران، شایسته رویدادی است که بتواند در سطح ملی و حتی بینالمللی نقشآفرینی کند، نه اینکه به برنامهای محدود و کماثر تقلیل یابد.
لزوم بازاندیشی در کارکردهای هفته فرهنگی اصفهان
بررسی دیدگاههای کارشناسان نشان میدهد که هفته نکوداشت اصفهان در سالهای اخیر با مجموعهای از چالشهای ساختاری مواجه بوده است. از تغییرات مدیریتی و تضعیف بدنه کارشناسی گرفته تا خروج از رویکرد گفتمانی و تأثیر شرایط بحرانی، همگی در کاهش کیفیت و اثرگذاری این رویداد نقش داشتهاند.
با این حال، همچنان این باور وجود دارد که این هفته میتواند به عنوان یک ظرفیت راهبردی در مدیریت فرهنگی شهر اصفهان ایفای نقش کند، مشروط بر آنکه بازنگری جدی در سیاستها، ساختارها و رویکردهای اجرایی آن صورت گیرد. در غیر این صورت، روند افول آن میتواند به از دست رفتن یکی از مهمترین فرصتهای فرهنگی شهری در ایران منجر شود.
- پیگیری و تلاشهای خبرنگار مهر برای گفتگو با کمال حیدری، معاون فرهنگی شهردار اصفهان تا زمان تنظیم این گزارش بینتیجه ماند، اما این حق برای ایشان محفوظ است تا در اولین فرصت به انتقادات مطرحشده پاسخ داده و توضیحات خود را ارائه کند.
نظر شما